Frits van Oostrom wint de AKO - Literatuurprijs in volstrekte chaos

AMSTERDAM - “Who is it? Is that Michael Jackson?” Een Amerikaanse toeriste probeerde tevergeefs een blik te werpen op de winnaar van de AKO-Literatuurprijs, die midden op het Amsterdamse Damrak werd omstuwd door tv-camera's, fotografen en dringende journalisten. Professor Frits van Oostrom, de schrijver van de prachtige wetenschappelijke biografie van de middeleeuwse schrijver Jacob van Maerlant, was in het blauw flakkerende licht van de politiesirenes te beduusd om iets uit te kunnen brengen. Zo beduusd, dat hij gewillig zijn handtekening zette op de papiertjes die de Amerikaanse en Japanse toeristen hem onder de neus duwden. Geen Michael Jackson, Frits van Oostrom!

De uitreiking van de AKO-Literatuurprijs had zaterdagavond om zeven uur nog rustig een aanvang genomen. De genomineerden en juryleden druppelden de Beurs van Berlage binnen, iedereen dronk keurig een glaasje wijn op de licht jammerende tonen van de zigeunerkapel Sinto. Het diner, dat voorafging aan de televisie-uitzending van Sonja Barend waarin de prijs zou worden uitgereikt, sleepte zich saai naar het einde. De opgedisde springbokfilet bleef tijdens het hoofdgerecht keurig op de witte borden liggen.

Totdat de klok 14 minuten voor negen aanwees. Op dat moment klom niet alleen de zwaarwichtige voorzitter van de AKO-jury, Henk Vonhoff, krakend op het podium waarop Sonja Barends glanzende interviewtafel al klaar stond, maar ook een politieagent. “Dit is bloedserieus,” zei de agent met een gespannen gezicht in een microfoon. “Wij hebben een bommelding binnengekregen. Wij verzoeken iedereen rustig te blijven, het gebouw te verlaten en aan de overkant van de straat te gaan staan.” Onmiddellijk gonsde de onrust door de zaal. Er werd zenuwachtig gelachen. In een mum van tijd graaide iedereen naar zijn jas en stroomde de zaal leeg op het met rood-witte linten afgezette Damrak. De directeur van een eerbiedwaardige literaire uitgeverij zette een meegebrachte fles rode wijn aan zijn mond.

Na koortsachtig overleg met haar regisseur besloot Sonja toch live de lucht in te gaan. Op straat. Opgedreven door de politie die door mobilofoons iedereen sommeerde naar de Dam te vertrekken, al voortschrijdend met trossen journalisten en fotografen aan zijn enkels, stak Henk Vonhoff de speech af waarin hij de winnaar van de AKO-Literatuurprijs bekendmaakte. Vonhoff spitste zijn verhaal, na het prijzen van de 'meeslepende vertellers' Manon Uphoff en Leon de Winter, en de 'hartstochtelijke essayisten' Charlotte Mutsaers en Rudy Kousbroek - die in de mensenmassa volkomen was verdwenen - toe tot de twee biografen: Willem Otterspeer en Frits van Oostrom.

“Toen Vonhoff vervolgens éérst begon te citeren uit Otterspeers Bolland-biografie, toen wist ik dat het volgens de wetten van de retorica vreemd zou zijn als ik niet zou winnen,” zei Frits van Oostrom even later in Hotel Krasnapolsky. In het roemruchte hotel aan de Dam had het hele gezelschap uiteindelijk zijn toevlucht gezocht. Nog steeds zichtbaar verrast, maar ogenschijnlijk volkomen kalm relativeerde Van Oostrom de gebeurtenissen van een minuut of tien daarvoor.

“'Maerlants wereld' is een wetenschappelijk werk en dat blijft het,” benadrukte Van Oostrom. “Toch zegt de toekenning van de AKO- Literatuurprijs wel iets over de literaire kwaliteiten van mijn boek. Ik ben blij dat anderen mijn overtuiging delen dat een bepaald soort wetenschap ook artistieke kwaliteiten heeft. Johan Huizinga's 'Herfsttij der Middeleeuwen' is in dat opzicht het ongeëvenaarde voorbeeld. Daarnaast is de bekroning van 'Maerlants wereld', de biografie van Neerlands eerste markante schrijver, een krachtig tegengeluid temidden van al het neerbuigende geschrijf over onze eigen literatuur en de historische letterkunde in het bijzonder. De AKO- Literatuurprijs slaat een brug tussen de middeleeuwen en nu... maar dat zijn allemaal rationele overwegingen. Ik ben heel blij dat ik een prijs krijg voor een boek dat ik heb geschreven.”

Even later klom Ben Schoemakers, directeur van de Stichting AKO- Literatuurprijs, op een stoel. Met triomf in zijn stem maakte hij bekend dat 'zijn' Stichting, die ten dode leek opgeschreven, op de valreep een nieuwe sponsor had kunnen vinden. De Belgische Generale Bank, met de AKO als sub-sponsor, gaat zich voor drie jaar aan de literatuurprijs verbinden. Schoemakers vertelde, inmiddels weer met beide benen op de grond, dat pas afgelopen vrijdagavond de beslissing was gevallen.

Zo leek iedereen, op twee of drie sippe genomineerde schrijvers na, opgelucht en tevreden. Grote taarten in de vorm van de zes genomineerde boeken, met de zes boekomslagen in glazuur, werden binnengedragen en aangesneden. De leden van de zigeunerkapel Sinto, als waren zij het orkest van de Titanic, waren in de zaal van Krasnapolsky gewoon verder komen spelen. Ook al bleek de bommelding uiteindelijk vals alarm.