Dick Westendorp

Gezien zijn leeftijd wil hij het wat rustiger aan gaan doen. Daarom stapt Dick Westendorp (59) directeur én het gezicht van de Consumentenbond deze zomer op. Zijn functioneren was niet onomstreden. Een deel van het personeel had hem graag al jaren geleden zien vertrekken.

Dick Westendorp is bij zijn afscheid dik 35 jaar in dienst van de Consumentenbond. Als 24-jarige werkstudent kwam hij binnen. Een andere werkgever zou hij niet kennen. Het enige diploma dat Westendorp kan laten zien, is dat van de HBS. De Handelsschool daarna maakte hij nooit af. Maar dat maakte hem niet minder ambitieus. In twintig jaar wist hij het van onderzoeksmedewerker tot de top van de bond te schoppen.

In 1982 werd Westendorp, die het inmiddels tot hoofd van een stafafdeling had gebracht, tot ieders verbazing de opvolger van directrice An Fransen. Een krachtige tante waarmee niet te spotten viel, en die zich altijd buitengewoon kritisch over de capaciteiten van Westendorp had uitgelaten. Een gesjeesde student, noemde ze hem, en voor haar respectabele functie volstrekt incapabel.

Fransen deed Westendorp met die karakterisering geen recht. Want hoe het ook zij, Westendorp stond ook bekend als een aimabel man, met goede contactuele eigenschappen en een perfecte neus voor loyale mensen. Dat Westendorp op het pluche belandde, had dan ook vooral daarmee te maken: hij kon het goed vinden met het bestuur van de Consumentenbond. En hoewel dat bestuur voor de opvolging van de ernstig zieke Fransen ook buiten de deur naar kandidaten zocht, viel Westendorp uiteindelijk de eer te beurt.

De Consumentenbond, in 1953 in het leven geroepen door idealisten die vonden dat de industrie onderhand eens een keer rekening moest gaan houden met de wensen van de klant, groeide onder Westendorps leiding uit tot een gezaghebbend instituut met op het hoogtepunt 660 000 leden. Kwaliteit en geen cent teveel: producten met die kwalificatie konden de goedkeuring van de Consumentenbond wegdragen. Het oordeel van de bond werd almachtig. Fabrikanten konden wel inpakken als de Consumentenbond hun stofzuiger, dekbed of mixer niet deugdelijk vond. Tegelijkertijd kon tegen het predikaat 'beste koop' nauwelijks een reclamecampagne op.

Westendorp en de bond deinden comfortabel op de golven van het succes. Het kwam zeker bij Westendorp niet op, dat uitgerekend zijn bond het zicht op de verlangens van de consument wel eens zou kunnen verliezen. Werknemers die dat aan de kaak stelden, en erop aandrongen een nieuwe strategie te bepalen en niet langer alleen maar in te zetten op het traditionele vergelijkende warenonderzoek, kregen nul op het rekest. Sterker nog, bij tegenspraak ontpopte Westendorp zich, althans volgens anonieme (ex-)werknemers, tot een eigenwijze, visieloze man, die eindeloos kon doorzeuren over details en ook nog eens een grote, persoonlijke rancune aan de dag legde.

Het verhaal wil dat Westendorp ooit eens een onderzoek naar kraamtarieven begon, omdat hij zelf een kind kreeg. Dat hobbyisme begon hoogtij te vieren. Onder zijn leiding bleef het vaak volkomen onduidelijk waarom een bepaald product aan een onderzoek werd onderworpen en een ander niet. Bovendien ontstond er halverwege de jaren negentig een groep consumenten die zich helemaal niets van de Consumentenbond aantrok: jongeren. Al zou de bond een vernietigend oordeel uitspreken over Nike-sportschoenen of Australian-trainingspakken, ze zouden er niet minder om worden verkocht. En de consumenten die zich waterbedden, videorecorders en bronwater aanschaffen, gaan er inmiddels vanuit dat er nauwelijks slechte producten meer op de markt komen - mede door de druk die de Consumentenbond uitoefende. Zij willen liever weten in welke beleggingsfondsen of koopsompolisen zij hun groeiende inkomens moeten stoppen.

De afgelopen twee jaar maakte de Consumentenbond, die nu 640 000 leden heeft, een donkere periode door. Het jaar 1996 werd afgesloten met een verlies van 2,1 miljoen gulden. En Westendorp kreeg de schuld. Het personeel noemde de hoogste baas 'narcistisch', 'een intrigant' en 'een kat met zeven levens', omdat hij ondanks alles weigerde zijn post te verlaten. Een reorganisatie en het verlies van één op de vijf banen waren het gevolg. Het jaar daarna beliepen de rode cijfers 3,5 miljoen gulden: deels veroorzaakt door de reorganisatiekosten en een financiële voorziening voor de toekomst. Het vorige jaar werd afgesloten met een plus van anderhalf miljoen gulden.

Volgens Westendorp zelf zijn er drie oorzaken voor de financiële malaise: de dure nieuwbouw van het hoofdkantoor, het stopzetten van de jaarlijkse subsidie van 5 miljoen gulden door het ministerie van economische zaken en de stagnatie van de ledengroei, die in 1997 zelfs tot een terugval van het aantal leidde.

Inmiddels zijn de gemoederen weer wat geluwd. Maar echt rouwig om het vertrek van Westendorp zal niemand bij de bond zijn. Om de toekomst van de Consumentenbond te garanderen, krijgen de leden meer te zeggen over de onderwerpen waarmee de bond zich bezighoudt. De Consumentenbond wil zich gaan profileren als belangenbehartiger voor gebruikers van de gezondheidszorg, en onderwerpen als internet, telecommunicatie en kabeltelevisie. Daarnaast meent de Consumentenbond dat naast de kwaliteit van producten, ook de maatschappelijke waarden en normen van een onderneming moeten gaan meewegen in een uiteindelijke beoordeling.

Westendorp zelf vindt dat hij het goed heeft gedaan. De financiële problemen lijken achter de rug en het ledental neemt weer toe. Hij ziet dat als een persoonlijke verdienste. En niet gehinderd door al het gemor dat zijn persoon oproept, stelt hij zich beschikbaar om in de toekomst namens de Consumentenbond in besturen en commissies plaats te nemen.