Nieuwe huurlingen vormen eigen goedgetrainde legers in Afrika

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - “Dogs of war” werden ze genoemd, blanke huurlingen die in de jaren zestig en zeventig door Afrika trokken om te vechten in obscure oorlogen. Een enkeling had idealen, maar de meesten waren geflipte avonturiers die bereid waren voor elke gewetenloze schurk te moorden.

Vandaag de dag zijn de huurlingen terug op het Afrikaanse continent, alleen lijken ze in niets meer op de vroegere 'oorlogshonden'. Het zijn privé-legers van goedgetrainde professionals, die luchtdoelraketten en gevechtshelikopters tot hun beschikking hebben. Ze kunnen voor allerlei zaken worden ingehuurd, van het bewaken van diamantmijnen tot training in het bestrijden van rebellen.

Volgens de Zaïrese rebellenleider Laurent Kabila heeft president Mobutu onlangs van dergelijke Britse, Franse en Zuid-Afrikaanse privé-soldaten ingehuurd. Uiteraard viel hierbij de naam van de Zuid-Afrikaanse firma Executive Outcomes, die onder meer aan Angola en Sierra Leone militairen leverde. Daarnaast zou volgens de Franse krant Le Monde een voormalig hoofd van de presidentiële garde van Mitterrand betrokken zijn bij de recrutering van de huurlingen voor Zaïre.

Deze gepensioneerde kolonel, Alain le Caro, ontkent met kracht, evenals de regering in Parijs en de directie van Executive Outcomes in Pretoria. Ze beweren geen van allen iets te maken te hebben met de strijd tegen de rebellen in Oost-Zaïre. Desalniettemin blijven de geruchten van een Wit Legioen van driehonderd tot duizend huurlingen hardnekkig.

“We zien een privatisering van oorlog en veiligheid. In feite is het een wereldwijde trend. De staat heeft niet langer het monopolie op gewapend geweld”, zegt Richard Cornwell van het Africa Institute in Pretoria. In veel landen laten multinationals al hun terreinen en eigendommen bewaken door privé-legers. Op dergelijke compounds bestaat geen enkele staatscontrole en gelden nationale wetten niet meer. Vandaar dat al gesproken wordt van nieuwe kolonialen, à la avonturier Cecil Rhodes, die vorige eeuw alle mijnrechten kreeg in wat nu Zimbabwe heet.

“De meeste van deze bedrijfslegers, en dat zijn vaak maar een paar honderd man, kunnen volledige nationale legers van hun sokken slaan”, aldus de politieke wetenschapper Cornwell. De directeur-generaal van het Zuid-Afrikaanse ministerie van buitenlandse zaken, Rusty Evans, noemt de nieuwe huurlingen dan ook een “gevaarlijke criminele en destructieve macht in Afrika”.

Sommige militaire waarnemers zien het gebruik van firma's als Executive Outcomes juist als dé manier om vrede te bereiken in gebieden waar anarchie troef is. Zij betogen dat de oorlogen in Angola en Sierra Leone snel afgelopen waren, toen de huurlingen zich er eenmaal mee gingen bemoeien. Zo verzuchtte een katholieke priester in Koidu, Sierra Leone: “De Zuid-Afrikanen hebben Koidu gered. Nu kunnen we weer leven.”

Daar hangt wel een prijskaartje aan. In december 1995 leverde Executive Outcomes bij Sierra Leone een rekening in van 15 miljoen dollar, de helft van een nieuwe IMF-lening. De kosten zouden de regering zelfs hebben genoodzaakt om eind vorig jaar een vredesakkoord te sluiten.

Het succes van het in 1989 opgerichte bedrijf, waar vooral voormalige soldaten van speciale eenheden uit de tijd van de apartheid werken, begon in Angola. Executive Outcomes moest daar voor een oliemaatschappij installaties beveiligen. Voor dit doel moesten de huurlingen in 1993 een stad op rebellen veroveren. De “soepelheid en dodelijkheid” waarmee de opstandelingen werden uitgeschakeld, trok onmiddellijk de aandacht van de regering in Luanda. De Zuid-Afrikanen kregen een miljoenencontract van de regering om ook elders gebieden te “beveiligen”. De oorlog was daarna snel afgelopen.

Pikant is dat veel van de Zuid-Afrikaanse militairen in de jaren tachtig juist vochten tegen de linkse regering in Angola, die ze nu hebben geholpen. Voor Executive Outcomes bewijst dit juist hun professionaliteit en politieke neutraliteit.

Het bedrijf keert zich fel tegen het etiket huurlingen, dat de werknemers telkens krijgen opgeplakt. Executive Outcomes heeft kantoren in Londen en Pretoria, staat ingeschreven bij de kamer van koophandel en beweert volstrekt legaal te handelen. Het is gewoon gesprongen in een gat in de markt, dat van de belabberde legers van sommige Afrikaanse landen.

Ze hebben fraaie reclamefolders en videofilms waarin ze beweren van alle markten thuis te zijn, behalve de nucleaire. Parachutisten, inlichtingen, artillerie, gespecialiseerde eenheden. . . bij alles kunnen ze van dienst zijn. Ze vechten alleen niet zelf mee. “We doen iets totaal anders. We trainen legers op verzoek van regeringen”, aldus directeur Eeben Barlow. “We trainen legers met hun eigen uitrusting. We bieden alleen vaardigheden. Maar we behouden een recht om onszelf te verdedigen.”

In Sierra Leone moeten ze echter toch een klein handje hebben geholpen. Toen Executive Outcomes, dat daar al diamantmijnen voor de Zuid-Afrikaanse firma De Beers beschermde, werd ingeschakeld, stonden de rebellen voor de poorten van de hoofdstad Freetown. Een paar dagen later lagen er 500 rebellen dood rond de stad, en was de rest nergens te bekennen.

Of het nu vredestichters zijn of professionele huurlingen gebaat bij oorlog, feit is dat de belangstelling voor Executive Outcomes groeit. Naar verluidt wil het Zuid-Afrikaanse bedrijf, dat in de Gouden Gidsen al steeds meer concurrenten krijgt, uitbreiden naar Azië en Latijns-Amerika. In een interview met de Independent zei medewerker Nick van der Berg van het zo discreet mogelijk opererende bedrijf: “We krijgen elke dag telefoontjes van potentiële klanten, en niet alleen in Afrika.”