Jeltsin brengt deel oorlogsbuit terug

van onze correspondent BERLIJN - Een miniem deel van de kunstschatten en historische documenten, die na de tweede wereldoorlog door het Rode Leger meegenomen zijn naar de Sovjet-Unie, is terug in Duitsland. De Russische president Boris Jeltsin heeft ze hoogstpersoonlijk gebracht.

Jeltsin, die voor een driedaags bezoek in Duitsland is, overhandigde gisteren bondskanselier Helmut Kohl onderdelen uit het archief van de vroegere Duitse minister van buitenlandse zaken Walther Rathenau. Deze bewindsman, die in 1922 werd vermoord, was verantwoordelijk voor het herstel van de relaties met de Sovjet-Unie, kort na de eerste wereldoorlog.

Volgens president Jeltsin wil hij met zijn gebaar 'een eerste stap zetten om de knoop te ontwarren'. Rusland en Duitsland ruziën al jaren over de kunstschatten en documenten, waarvan de waarde volgens deskundigen niet in geld is uit te drukken. Jeltsin zei te hopen dat de Duitse president Herzog bij diens bezoek aan Moskou in september ook iets mee zal brengen. Volgens Rusland hebben de nazi's tijdens de tweede wereldoorlog ook veel kunst gestolen en meegenomen naar hun vaderland.

Het gebaar van Jeltsin is een klap in het gezicht van het Russische parlement. De Doema heeft bij wet vastgelegd dat de kunstschatten Russisch bezit blijven. Jeltsin heeft daarover zijn veto uitgesproken, maar dat is vervolgens door het parlement met een tweederde meerderheid ongedaan gemaakt. De kwestie ligt nu bij de Federatieraad die deze week een stemming over de kunstschatten uitstelde. Toen woensdag in Moskou geruchten de ronde deden dat Jeltsin bij zijn bezoek aan Duitsland een deel zou meenemen, sprak de leider van de communistische partij Zjoeganov op voorhand al van 'diefstal'.

Na het onderhoud met Jeltsin in de Zuid-Duitse stad Baden-Baden, dat ruim vier uur duurde, zei Kohl dat 'een pragmatische oplossing' over de kunstwerken mogelijk is. In de Duitse pers wordt druk gespeculeerd dat Rusland en Duitsland een stichting in het leven roepen die het beheer over de kunstschatten krijgt. Een deel daarvan zou vervolgens via een permanent reizende tentoonstelling ook regelmatig in Duitsland te zien zijn.

De Russische president, die er vermoeid uitzag, zei dat hij op 27 mei in Parijs een akkoord met de Navo zal ondertekenen over de relaties tussen zijn land en het westers bondgenootschap. Dat was opvallend omdat de woordvoerder van Jeltsin kort daarvoor nog had gezegd dat spoedige ondertekening er niet inzat.

Kohl en Jeltsin onderstreepten dat er nog veel meningsverschillen zijn. “We moeten opschieten”, aldus de president. Over het verdrag zijn Rusland en de Navo het voor negentig procent eens. Maar de problemen liggen juist in de overige tien procent, zo was uit de opmerkingen van Kohl en Jeltsin op te maken.

In het gesprek met de bondskanselier heeft Jeltsin zijn bezwaren tegen uitbreiding van de Navo met enkele Oost-Europese landen nog eens uiteengezet. Moskou wil zeker niet dat het bondgenootschap troepen en wapens plaatst in de landen die grote kans maken op het Navo-lidmaatschap: Tsjechië, Hongarije en Polen. Het bondgenootschap op zijn beurt wil echter geen eerste- en tweederangs leden.

Dat het akkoord tussen de Navo en Rusland in Parijs wordt ondertekend, is een tegenvaller voor de regering in Den Haag. Nederland, momenteel voorzitter van de Europese Unie, had de plechtigheid graag willen organiseren.

Jeltsin is in Duitsland op uitnodiging van een stichting die hem de Duitse mediaprijs heeft toegekend. Uit handen van bondskanselier Kohl kreeg hij gisteravond de oorkonde. De jury van 25 journalisten prijst Jeltsin voor diens 'professioneel en mediageniek optreden' tijdens de campagne voor de presidentsverkiezingen vorig jaar.

De toekenning is zeer omstreden. Critici zeggen dat Jeltsin medeverantwoordelijk is voor de dood van negentigduizend militairen en burgers tijdens de oorlog in Tsjetsjenië. Beter zou het zijn geweest om de voormalige veiligheidsadviseur Lebed, die een eind aan deze oorlog heeft gemaakt, de prijs te verlenen. Ook wordt er in Duitsland op gewezen dat Jeltsin tijdens de verkiezingscampagne de pers gebreideld heeft.