DE TRADITIE ZEKER GESTELD

Soms moet ik glimlachen als ik de dagelijkse stapel post doorwerk. In deze weken worden de persberichten, aankondigingen en uitnodigingen gekenmerkt door één woord: passie. Mijn glimlach betrof dus een passie, zowel in de betekenis van hartstocht als lijdensverhaal.

Een dikke map van Philips Philharmonisch Koor uit Eindhoven: een kleurrijke brochure over het koor, vele vellen informatie over het werk, de solisten en nog veel meer. Een wereldpremière? Neen: een jubileum: 50 jaar dè Mattheus in Eindhoven. Hier glimlachte ik: 'Het bestuur en de ruim 100 leden werken er echt hard aan om deze traditie voor minstens nog eens 50 jaar zeker te stellen.'

God mag dan wel dood zijn (volgens sommigen), de ontkerkelijking in de vijfde versnelling (volgens de statistieken), maar hèt Lijdensverhaal, bij voorkeur getoonzet door Bach, blijft favoriet. Dat stellen we zéker. Tot in de volgende eeuwen der eeuwen. Amen. Dat zal geen probleem zijn: de uitvoeringen op komende 22 en 23 maart in het Muziekcentrum Frits Philips waren al in september vorig jaar uitverkocht!

Toch is het niet alleen maar verstening, vastgeroeste traditie, society-gebeuren, zoals Martin van Amerongen het wenst voor te stellen. Er worden nog steeds passies geschreven en gecomponeerd. Vanuit religieuze motieven, en geschikt voor liturgisch gebruik. Er wordt letterlijk nog gecomponeerd aan een Lucas Passie die op 27 maart in de Dorpskerk te Wassenaar (aanvang 20.45 uur) en op 28 maart in de Rode Hoed te Amsterdam (Keizersgracht 102; 20.30 uur) in première gaat. De tekst van Huub Oosterhuis is wel af, maar Antoine Oomen is met de toonzetting nog bezig.

De nieuwste passie wijkt af van de gebruikelijke opzet: het verhaal vanaf het Laatste Avondmaal tot en met de graflegging. Oosterhuis ontwierp op basis van het evangelie volgens Lucas een libretto van drie delen. Deel 1, 'Jezus, zoon van de Tora', geeft een beeld van Jezus tussen zijn twaalfde en dertigste. In deel 2 komen de twaalf leerlingen naar voren en de consequenties van het volgen van Jezus. Deel 3 omvat dat het eigenlijke passieverhaal. “Oosterhuis heeft met redenen gekozen voor dit derde van de vier evangelieën, omdat dit, volgens David Flusser, joods geleerde en groot kenner van het vroege christendom, het meest recht zou doen aan de historische toedracht, met name waar het gaat om de rol van het joods volk. Bij Lucas staat Jezus nadrukkelijk aan de kant van het joodse volk, tegenover de met de bezetters (de Romeinen), collaborerende (religieuze) machthebbers: de oversten en opperpriesters”, aldus een vooraankondiging. De uitvoering door het 'Koor voor nieuwe religieuze muziek' en pianist Henri Heuvelmans staat onder leiding van de componist; Oosterhuis draagt de nog muziekloze passages voor.

Het komt weliswaar minder dat uit het Lucas-evangelie wordt gelezen, maar dat is historisch toeval. Ik las nooit ergens wie (paus Gregorius?) en wanneer (zesde eeuw?, zevende eeuw?) in de Romeinse kerk bepaalde dat op de zondag aan het begin van de Lijdensweek tijdens de H. Mis wordt gelezen de passie volgens Mattheus, op dinsdag volgens Marcus, op woensdag volgens Lucas, en op (Goede) vrijdag volgens Johannes. Als een rollenspel.

Het is interessant dat de hele passie-traditie in ons zogeheten calvinistische Nederland geworteld is in de Lutherse liturgie. Waar Calvijn al dat moois van de romeinse liturgie gewoon de nek omdraaide, zorgde Luther er voor dat dit religieus cultuurgoed in verduitst en aangepast voort kon leven. En hoe! We moeten dus niet zozeer Bach, dan wel Luther zielsdankbaar zijn. In de Lutherse traditie verviel de lezing van de passie op zondag, en bleef alleen het verhaal van de intocht behouden, waar de katholieke liturgie-viering nog steeds mee opent: de palmprocessie. Daarom de benaming Palmzondag. De Lutherse kerk leest de passie op Goede Vrijdag, en dat kan één van de vier teksten zijn. De r.-k kerk heeft, ook ná het Vaticaans Concilie II, het passieverhaal van Johannes op Goede Vrijdag gehouden. Op Palmzondag kunnen Marcus of Lucas de Mattheus vervangen volgens het nieuwe driejarige leesrooster. Dit jaar lezen de roomsen Marcus. Maar Mattheus blijft favoriet. Het Concertgebouworkest 'zingt' dit jaar de Mattheus. Liever gezegd: de Nederlandse Bachvereniging doet het als gast. Die traditie werd zeker gesteld, sinds 1899. Eindhoven volgde pas in 1946...