Europese eenwording is een zaak van de politieke elite

Typerend voor het denken van de politieke en maatschappelijke elite in ons land zijn de verschillende reacties in Nederland en Duitsland op de benoeming van Duisenberg. Terwijl in Duitsland scherpe kritiek op de merkwaardige gang van zaken in Brussel de overhand heeft, wil men het in Nederland graag voorstellen alsof er eigenlijk niets aan de hand is geweest.

Het verst ging premier Kok die sprak van een 'groot succes'. Zelfs bondskanselier Kohl die een nog groter persoonlijk belang heeft bij de totstandkoming van de EMU, durft het woord succes niet in de mond te nemen, laat staan groot succes. Hij gaat niet verder dan te zeggen dat er uiteindelijk dan toch nog een bevredigende oplossing uit de bus is gekomen, althans een oplossing waarmee te leven valt. Met de kadaverdiscipline die de PvdA tegenwoordig kenmerkt, sprak de PvdA van een 'zeer solide start'. Haar zusterpartij, de SPD, denkt er heel anders over maar daarbij moet natuurlijk in aanmerking worden genomen dat die in de oppositie is. Maar ook de partij van Kohl - als regeringspartij vergelijkbaar dus met Koks PvdA - voelt zich vrij om scherpe kritiek uit te oefenen. De buitenland-woordvoerder van de CDU noemde de vertoning in Brussel 'teleurstellend'. Zou de PvdA niet het hoongelach van de Franse journalisten hebben gehoord toen Chirac op een persconferentie met een stalen gezicht verklaarde dat Duisenberg geheel vrijwillig zijn ambtsperiode niet wil volmaken?

Ook in de reacties van banken en bedrijfsleven is er een merkwaardig verschil. ING-bestuurder C. Maas: 'Duisenberg is benoemd. Punt. De wijze waarop moeten we maar zo snel mogelijk vergeten'. De reacties van de andere banken, inclusief de Nederlandse Bank, waren navenant. Vooral dat laatste wekt enige verbazing. Het was tenslotte te danken aan Tietmeyer, de president van de Duitse bank - en niet aan Kok of Kohl - dat de datum uit de slotverklaring is verdwenen doordat hij dreigde anders weg te lopen. Niettemin waren de Duitse banken aanzienlijk kritischer. Volgens de vereniging van coöperatieve banken hadden de EG-leiders 'de reputatie van de Europese Centrale Bank en de voorwaarden voor een positieve start van de euro geen slechtere dienst kunnen bewijzen'. En de voorzitter van de werkgeversorganisatie Hans Olaf Henkel noemde het een 'ondeugdelijk compromis'.

Het lijkt me wat al te eenvoudig die verschillen te verklaren uit een soort kinderlijke blijheid dat Nederland na de mislukking van Ruding, Braks en Lubbers eindelijk weer eens een eigen zoon op een belangrijke post benoemd ziet. Zij passen geheel in het beeld van de laatste dertig jaar: met alle middelen voorkomen dat de Europese eenwording een discussiepunt wordt. In geen Europees land is Europa zo uitsluitend een zaak van de politieke en maatschappelijke elite als in Nederland.

Oud-minister Zijlstra zei kortgeleden dat hij zich met heimwee herinnerde hoe er eind jaren vijftig in de anti-revolutionaire partij heftig werd gediscussieerd over toetreding tot de EEG. Na die jaren is de grote stilte over ons land neergedaald. De grote partijen - alleen de VVD wil er nog wel eens een beetje aan morrelen - hebben de stilzwijgende afspraak gemaakt dat je de kiezer niet moet lastigvallen met zulke ingewikkelde kwesties als Europese eenwording. Er is op dit punt geen verschil tussen regering en parlement, tussen politiek en bedrijfsleven.

De elite houdt de rijen gesloten. Het is tekenend voor het a-historische denken van onze bestuurders dat het volk buiten de discussie over Europa wordt gehouden. Dit land is groot geworden door te staan op de rechten van provincieën en steden. Het heeft zich met hand en tand verzet tegen iedere vorm van centraal gezag dat deze rechten wilde aantasten. Niettemin begroet juist hier de elite iedere overdracht van bevoegdheden als een stap op weg naar een betere wereld. Niet ontkend kan worden dat ze daarmee succes heeft gehad. De invoering van de euro heeft in dit verkiezingsjaar niet ter discussie gestaan. Het wordt pas gevaar