Netanjahoe stuurt gezant VS met lege handen terug

TEL AVIV - Premier Netanjahoe van Israël heeft de Amerikaanse bemiddelaar Dennis Ross op een ijskoude douche getrakteerd. Na drie dagen keert Ross met lege handen naar Washington terug.

De reden is dat sinds het opstappen van Levi, Israëls minister van buitenlandse zaken, premier Netanjahoe alles in het werk stelt om zijn rechtervleugel te paaien. En die wil van geen concessie weten.

Was er voorheen nog sprake dat Israël bereid is zich binnenkort uit minstens tien procent van de Westoever terug te trekken, nu heeft men het over minder dan tien procent. En dat alleen nog maar in principe, want Netanjahoe wil de daadwerkelijke terugtrekking enkele maanden uitstellen, “opdat we eerst erop kunnen toezien dat de Palestijnen hun verplichtingen nakomen”. Binnenskamers overreedt hij de 'dwarsliggers' met het argument dat Arafat toch nooit zijn verplichtingen zal nakomen, en dat die terugtrekking er dus nooit zal komen. Waardoor de rechtse coalitiegenoten er goed aan doen voor zijn plan te stemmen, omdat zij anders slechts de Arbeiderspartij aan de macht helpen. “En die geven Arafat alles.”

Aan bemiddelaar Ross legde Netanjahoe uit dat hij niet in staat is tot verdere concessies omdat zijn wankele coalitie dat niet toestaat. Een karikatuur in de Arabische krant Al Hajat al Jadida gaf het simpel weer: “Laat ons met rust met je vrede”, voegt Netanjahoe Ross toe, terwijl hij hem wegduwt. “Kan je niet zien dat we bezig zijn met elkaar te onderhandelen.”

Ook al om rechts tevreden te stellen, heeft Netanjahoe besloten het groene licht te geven voor de bouw van honderden woningen in twee nederzettingen.

Met zijn zwenking naar rechts lijkt Netanjahoe het gevaar uit die hoek te hebben bezworen. Het is nog wel de vraag hoe de opstandelingen in zijn eigen Likoed zullen stemmen. Zij hebben het vertrouwen in hun premier - en partijleider - opgezegd. Toch kunnen zij niet om diens argument heen dat als zij hem laten vallen, zij de Arbeiderspartij aan de macht helpen.

Het grote probleem voor Netanjahoe vormt de tot nu toe vrij onuitgesproken minister van defensie Jitschak Mordechai. Deze heeft gedreigd op te stappen als Israël zich niet binnen drie maanden uit een deel van de Westoever terugtrekt. Mordechai, een oud-generaal, is in zeer korte tijd uitgegroeid tot een alom geliefd politicus. Met Levi voerde hij de gematigde vleugel in de regeringscoalitie aan. Maandag heeft hij nog uitgebreid getracht Levi ervan te weerhouden ontslag te nemen. Toen dat niet lukte sprak hij de vrees uit dat hij, Mordechai, nu alleen over bleef om het vredesproces op gang te krijgen. Vandaar dat hij nu een vuist heeft gemaakt.

De Palestijnen zitten intussen in een onmogelijk parket. In hun visie had Israël in drie terugtrekkingen zo'n tachtig tot negentig procent van het resterende gebied van de Westoever moeten overdragen. In de praktijk is er van de eerste terugtrekking niets gekomen, omdat die onaanvaardbaar onder de maat was. En nu wil Netanjahoe van de derde terugtrekking af en in de zogeheten tweede (de enige dus) nog geen tien procent overdragen. De Palestijnen beschuldigen de Amerikanen ervan te zeer op de hand van Israël te zijn. Maar hun aantijgingen slikken ze momenteel in. Hun enige hoop is namelijk dat ook Washington genoeg krijgt van Netanjahoe's geschipper en president Clinton Israël onder druk zal zetten. Over twee weken moeten Netanjahoe en Arafat (afzonderlijk) hun opwachting maken bij de Amerikaanse president.

Peres

Intussen zijn in de oppositionele Arbeiderspartij - als vanouds - de ruzies opgelaaid, nu er mogelijk weer verkiezingen voor de deur staan. Aanstichter is ditmaal oud-premier Peres, die zich er nooit echt bij heeft neergelegd dat hij partijleider af is. Kennelijk bemoedigd door zeer vleiende opiniepeilingen, tart Peres de leidersrol van zijn opvolger Ehoed Barak. De oud-premier is namelijk voorstander van een grote coalitie, samen met Netanjahoe, “om het vredesproces te redden”. Hij heeft al aangekondigd bereid te zijn voor de regering te stemmen als deze met een redelijk voorstel tot verdere terugtrekking komt. Barak wil in elk geval tegen Netanjahoe stemmen om hem ten val te brengen.

Peres heeft ook bekend gemaakt dat Netanjahoe hem gevraagd heeft minister van buitenlandse zaken te worden. Hij heeft dat voorstel afgeslagen, maar wel laten weten dat hij “tot alles bereid” is, als daarmee de vrede gered wordt.