Mobiele ambtenaren: verfrissend en bovendien kostenbesparend

Van een onzer verslaggeefsters AMSTERDAM - Het lijkt een oplossing voor vastgeroeste ambtenaren en het is haast een toverwoord voor personeelsmanagers: mobiliteit en job-rotation. Verschillende overheden doen er al aan, andere gaan er binnenkort mee aan de slag.

Een voorbeeld is de regio Twente. Vierduizend ambtenaren uit onder meer Enschede, Hengelo, Almelo en Oldenzaal kunnen vanaf april terecht bij het mobiliteitsbureau, dat in samenwerking met Randstad-uitzendbureau is opgericht. Ambtenaren kunnen niet alleen binnen hun eigen gemeente van baan veranderen, maar ook overstappen naar één van de andere gemeenten.

Doel van het bureau is de in- en uitstroom van ambtenaren te bevorderen. Nu ligt die op gemiddeld vier procent. “Ambtenaren hebben een goede rechtspositie en zijn daarom vaak huiverig om van baan te wisselen”, legt J. Jansen, hoofd personeeladvies en -beheer van Enschede uit. “Gevolg is dat ambtenaren lang op één stek blijven zitten. De gemiddelde leeftijd stijgt en een zekere frisheid verdwijnt.”

Henk-Jan Grobbe coördineert namens het uitzendbureau de samenwerking met negen regio's die hun mobiliteitsbureau door Randstad laten exploiteren. “De trend begon ruim twee jaar geleden, toen de rijksuniversiteit Groningen signaleerde, dat ambtenaren veel minder van baan veranderden dan werknemers in het bedrijfsleven. Veel personeelsmanagers kregen het gevoel, dat die stilstand niet goed kon zijn voor de organisatie.”

“Overheden gaan, wegens bezuinigingen, steeds marktgerichter en efficiënter werken, dynamiek is daarbij belangrijk. Werknemers moeten makkelijk inzetbaar zijn, om de nodige veranderingen door te kunnen voeren. Het is niet wetenschappelijk bewezen, maar mobiliteit is een deel van de oplossing”, meent Grobbe.

Zelf gekozen

Los van enig mobiliteitsbureau, maar wel meegaand met de golf, hebben twee ambtenaren zelf gekozen voor job-rotation. Gemeentesecretaris M. Bruinsma van Enschede en griffier van de provincie Overijssel, J. Staatsen besloten voor korte tijd van baan te ruilen.

“Ik vind het interessant”, legt Staatsen uit “om te zien hoe een andere overheid functioneert. Als we eens van positie wisselen, krijgen we misschien meer begrip voor elkaars werkwijze. Af en toe rouleren is belangrijk, het voorkomt dat je vastroest in bepaalde ideeën.”

Bruinsma is net zo enthousiast over het experiment. “Het is nog niet eerder voorgekomen, dat er tussen gemeente- en provincieniveau wordt uitgewisseld.”

Den Haag en Tilburg zetten zich ook in voor meer mobiliteit onder ambtenaren. In Tilburg proberen ze met het oog op kostenbesparing en verfrissing van de organisatie, de gemiddelde functieduur terug te brengen van tien naar zeven jaar.

Bij het In-traject in Den Haag kunnen ambtenaren zich vrijwillig melden. Wensen om eens van baan te wisselen en eventuele vacatures worden daar aan elkaar gekoppeld.

“Vooral werknemers tussen de 35 en de 40 jaar met een academische opleiding lopen vast binnen de organisatie. Ze hebben weinig promotiekansen, omdat de geboortengolf-mensen net boven hen, voorlopig blijven zitten op hun plek. Via ons krijgen ze de gelegenheid om ervaring op te doen bij kortlopende projecten, wat ook hun kansen op de arbeidsmarkt verbetert”, vertelt J. Roelands.

De kostenbesparing is een groot voordeel. “Hiervoor besteedden we ruim twintig miljoen aan uitzend-krachten voor interim-functies. Dat bedrag is sterk verminderd, nu we kunnen putten uit een bestand van eigen werknemers, die een stuk goedkoper zijn. Dat heeft als bijkomend voordeel, dat zij de organisatie al kennen en minder hoeven te wennen. De tijd van langdurig vaste loondienst is voorbij, de trend is detacheren en rouleren”, meent Roelands.

Volgens prof. dr. H. K. Thierry van de faculteit personeelwetenschappen van de Katholieke universiteit Brabant in Tilburg is taak-roulatie niet nieuw. “Sinds een jaar of tien verdwijnen de hiërarchische lagen binnen organisaties. Mensen zijn steeds breder opgeleid, maar er is minder kans op promotie. Daardoor blijven mensen langer op één plek zitten en krijgen ze meer behoefte aan afwisseling. Vaker werken groepen aan één produkt, zodat ze uiteindelijk allemaal de taak van de ander hebben geleerd en kunnen overnemen.”

Hoog tempo

Als reden voor de toegenomen flexibilisering en roulering van werknemers noemt hij het hoge tempo waarmee de technologie verandert. “Werknemers in bijvoorbeeld software-fabrieken moeten iedere keer opnieuw worden opgeleid en kunnen daardoor beter breed ontwikkeld en overal inzetbaar zijn.”

Hij noemt het onverstandig als bedrijven of overheden waar die techniek niet zo'n belangrijke rol speelt, klakkeloos de trend overnemen. “Je moet het middel van job-roulatie niet ongericht inzetten. Misschien doen die mensen hun werk wel heel goed en moeten ze niet verkassen.”