Gideonsbende

Toch opvallend, verzuchtte een tijdje geleden een medewerker van de WBS, het studiebureau van de PvdA: binnen 'links' wordt niet meer gediscussieerd over de economische orde, alleen kerkelijke clubs doen dat nu.

Het zijn inderdaad niet zelden kerkelijke groepen die er zich nog niet bij neerleggen dat de bestaande economische orde de beste zou zijn: werkgroep De Arme Kant van Nederland, Justitia et Pax, 'Economie een zaak van geloven', MCKS (multidisciplinair centrum voor kerk en samenleving) en niet te vergeten het conciliair proces over 'gerechtigheid, vrede en heelheid van de schepping'.

In het politieke bedrijf is de oriëntatie op fundamentele waarden inderdaad niet sterk meer. Men luistert liever naar de publieke opinie in plaats van die te voeden en oriënteert zich verder op deskundigen, met name op gebied van imago-bouw. De PvdA bijvoorbeeld had de rode vlaggen, de 'Internationale' en de roos in de vuist al op sterk water gezet en vorige maand heeft Kok daar in zijn Den Uyl-lezing de hele sociaal-democratische ideologie bij gezet.

Maar vanuit kerken zijn nog mensen bezig met de economische orde. Zo had het MCKS vorige week samen met de Europese Culturele Stichting de Italiaan Petrella naar Nederland gehaald. Petrella was in Brussel jarenlang hoofd van het onderzoeksbureau van de Europese Commissie en voert nu een kruistocht tegen de competitiezucht in het economisch wereldsysteem en vóór samenwerking in plaats van elkaar proberen kapot te krijgen.

Ook hier gaat het weer om fundamentele waarden. Als kind al word je gestimuleerd om de beste te willen zijn in je groep, je klas. Maar tevens leerden je opvoeders je om samen te spelen en ook andere kinderen met jouw speelgoed te laten spelen. Competitie en samenwerking - het is inderdaad opvallend hoezeer de eerste waarde verheerlijkt wordt in de neo-klassieke economische theorie van de vrije markt die nu wereldwijd de boventoon voert, en hoezeer de tweede waarde - samenwerking - wordt verguisd en beplakt met negatieve etiketten als stroperig, bureaucratisch, achterhaald, ondynamisch, vertragend, naïef want gelovend in maakbaarheid.

Maar, zoals de WBS-medewerker al constateerde, in de Nederlandse mainstream is weinig aandacht voor dit soort fundamentele economische waardendiscussies. Trouw bracht er zaterdag nog wel een artikel over maar de grootste twee kwaliteitskranten, NRC Handelsblad en de Volkskrant, hadden geen tijd voor Petrella. Liever informeren zij de lezer over de Lucas-critique op het gebruik van macro-economische modellen bij het trendmatige begrotingsbeleid van minister Zalm (NRC van zaterdag). Ook interessant, natuurlijk.

Kerkelijke groepen als MCKS en De Arme Kant opereren dus op de flanken van de hoofdstroom. En dat geldt waarschijnlijk ook binnen kerkelijk Nederland. Wat dat betreft had het Sociaal en Cultureel Planbureau afgelopen week interessante cijfers in het rapport 'Publieke opinie en milieu'. Levensbeschouwelijke kenmerken hebben nauwelijks invloed op opvattingen over het milieu. “Noch de frequentie van iemands kerkgang, noch de mate waarin iemand zichzelf religieus acht, zijn goede voorspellers voor iemands houding en gedrag ten opzichte van het milieu.” En waar er al een miniem verband te peuren valt uit de gegevens, komen gelovigen er niet gunstig uit: “Slechts ten aanzien van bewust aankoopgedrag ontstaat enige tekening, in de zin dat randkerkelijken het minst en onkerkelijken het meest tot dergelijk aankoopgedrag geneigd zijn, met kerkelijken als middengroep”, aldus het SCP.

Daar sta je dan, met je jarenlange campagne voor 'heelheid van de schepping': het heeft kennelijk geen effect gehad op de massa van het Godsvolk want die reageert niet anders dan de rest; politieke richting en sekse blijken bepalender dan geloof.

Toch gaat deze conclusie iets te snel. Hooguit kan vastgesteld worden dat de campagne op kerkmensen niet meer indruk heeft gemaakt dan op onkerkelijken. En dat de rol van deze groepen niet die van de voorganger is maar eerder die van de gideonsbende en de profeet. Wat in de geschiedenis van de mensheid achteraf meermalen de hoofdrol is gebleken.