Wegsturen Sorgdrager komt paars slecht uit

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - Het meest waarschijnlijke scenario vandaag: de oppositie meet haar gebrekkige manier van leidinggeven breed uit, de drie paarse coalitiefracties steunen haar, (zoals trouwens ook het kabinet vrijdag heeft gedaan) en minister Sorgdrager (D66) van justitie overleeft het Kamerdebat over de opstand van de procureurs-generaal.

Maar de steun van de fracties van PvdA en VVD zal niet in alle opzichten van harte zijn. De fracties worden geplaagd door de vraag, of de oppositie niet toch een klein beetje gelijk heeft met de kritiek op de manier waarop Sorgdrager haar departement en het openbaar ministerie - waarvan het college van procureurs-generaal de top vormt - de afgelopen jaren heeft geleid.

Met andere woorden: heeft de minister de problemen, waarvoor ze vandaag verantwoording moet afleggen niet voor een deel aan zichzelf te wijten? Bij eerdere gelegenheden hebben PvdA en VVD zich al eens afgevraagd of Sorgdrager wel voldoende greep had op departement en openbaar ministerie.

De oppositiepartijen zullen dat ongetwijfeld aanvoeren in het debat dat Sorgdrager vandaag met de Tweede Kamer voert. De openlijke oorlog met de top van het openbaar ministerie zullen ze presenteren als het absolute dieptepunt in de relatie tussen Sorgdrager en de organisatie, die belast is met de rechtshandhaving.

Maar de paarse fracties kunnen de twijfels aan haar geschiktheid als minister niet al te nadrukkelijk opwerpen, zonder door de oppositie meteen te worden uitgedaagd daar de uiterste consequentie aan te verbinden: het wegsturen van Sorgdrager. Bij paars zit niemand daar, zo vlak voor de Kamerverkiezingen van mei, op te wachten.

De inzet is dat Sorgdrager haar termijn uitzit. D66, dat na de verkiezingen onvermijdelijk kabinetsposten moet inleveren, zal Justitie niet meer claimen. Daarmee voorkomt de partij de pijnlijke beslissing om 'nee' te moeten verkopen tegen Sorgdrager, die eerder heeft laten weten dat ze graag een tweede termijn op haar eigen departement zou willen dienen. Een andere minister wacht dan de moeilijke taak om de relatie met het openbaar ministerie te herstellen, zonder de nieuw bevestigde gezagsverhoudingen prijs te geven.

Want los van onderliggende electorale overwegingen steunen de drie paarse fracties Sorgdrager voluit in een harde aanpak van de opstandige procureurs-generaal. In navolging van het kabinet en hun fractievoorzitters vinden PvdA, VVD en D66 het hoog nodig dat de politiek aan het college duidelijk maakt, dat de politici de baas zijn, en dat ambtenaren niet de dienst uitmaken of bepalen wanneer een rapport naar de Tweede Kamer wordt gestuurd.

Merkwaardig genoeg zag Sorgdrager het conflict met procureur-generaal Steenhuis (in opspraak gekomen door een nevenfunctie waarvan Sorgdrager niet wist) en de voorzitter van het college van procureurs-generaal, Docters van Leeuwen, vorige week donderdag nog niet als een gezagsconflict. Uit een chronologisch overzicht, dat ze gisteren naar de Kamer stuurde, blijkt dat ze met de op haar ministerie verzamelde pg's de afspraak had gemaakt om naar buiten toe 'duidelijk te maken, dat geen sprake was van een gezagscrisis, maar van een verschil van inzicht dat een rechtspositionele achtergrond had'. Sorgdrager handelde naar die afspraak door donderdagavond laat (na urenlang beraad) te verklaren dat er geen sprake was van een abnormale situatie, en dat Steenhuis, hoewel ongebruikelijk, het volste recht had om naar de rechter te lopen als hij zich door de minister onjuist bejegend voelde.

Kennelijk heeft Sorgdrager niet helemaal goed aangevoeld hoe de zaak bij haar collega's in het kabinet zou vallen. Toen ze vrijdag in de ministerraad op zakelijke wijze verslag had gedaan van de gebeurtenissen, legde de ene na de andere minister spontaan zijn irritaties over het 'belachelijke optreden' van de procureurs-generaal op tafel. Al snel werd de conclusie getrokken, dat het hoog tijd werd de vier heren hun plaats te wijzen. Premier Kok deed dat op zijn wekelijkse persconferentie na het kabinetsberaad. Deze gang van zaken roept minstens de vraag op in hoeverre Sorgdrager ook op deze wending in de procureurs-affaire greep heeft gehad.