Navo in verlegenheid gebracht

BRUSSEL - De Navo verwachtte na de luchtaanvallen in Bosnië een scherpe reactie van Servische zijde, maar is toch door de gijzeling van VN-militairen ernstig in verlegenheid gebracht. Ook de Navo is gijzelaar geworden van Karadzic en de zijnen.

Meer dan ooit doemt voor het westerse bondgenootschap de vraag op of luchtaanvallen op Servische doelen wel zin hebben. Of is de tijd gekomen andere plannen, die voor een evacuatie van VN-militairen, uit de kast te halen?

Volgens Navo-secretaris-generaal Willy Claes is een 'keerpunt' bereikt in de betrokkenheid van het bondgenootschap bij de strijd in Bosnië. Op het Navo-hoofdkwartier in Brussel wordt er ernstig rekening mee gehouden dat het geweld zo toeneemt, dat terugtrekking van VN-troepen onvermijdelijk zal zijn. Daarvoor is de inzet vereist van zwaarbewapende Navo-militairen - gedacht wordt aan 50 000 man, van wie de helft Amerikanen.

Op een aantal plaatsen in Europa hebben Navo-eenheden al geoefend voor zo'n grootscheepse operatie. Maar nog altijd is het officiële standpunt van de zestien Navo-landen dat de VN-troepen in Bosnië moeten blijven, om hun humanitaire missie uit te voeren. Bovendien is hun aanwezigheid een middel om de strijd te beperken. Navo-chef Claes waarschuwde gisteren nog eens dat juist het weghalen van de blauwhelmen tot een escalatie van het oorlogsgeweld zal leiden.

Claes herhaalde dat de Navo ten dienste blijft staan van de VN, hetgeen betekent: luchtaanvallen uitvoeren als de VN daarom vragen. Op een scherpe reactie was wel gerekend, na het bombarderen van munitiedepots in Pale, nabij het hoofdkwartier van de Bosnische Serviërs. Claes: “Ik heb nooit gedacht dat we een telegram met 'dank je wel' van Karadzic zouden krijgen.”

Het zijn vooral de Amerikanen geweest die hebben aangedrongen op luchtaanvallen. 'Robuuste' aanvallen, in de woorden van minister van defensie William Perry. Met de 'speldeprikken' die de Navo vorig jaar uitdeelde, waarbij zelfs een in onbruik geraakte tank doelwit was, maakte het bondgenootschap zich in Amerikaanse ogen belachelijk. In militair-technisch opzicht schijnen de luchtaanvallen van de afgelopen dagen een succes te zijn. Maar het politieke effect is niet duidelijk.

Het is heel goed mogelijk dat de militaire operatie van de Navo en de daaropvolgende gijzeling van VN-militairen de oude conflicten in het Westen weer doen opleven. Sinds het begin van de VN-operatie drongen vooral de Verenigde Staten - die geen grondtroepen in Bosnië hebben - aan op harder Navo-optreden. Terwijl landen als Groot-Brittannië en Frankrijk - met duizenden VN-militairen ter plaatse - terugdeinsden voor militair geweld. Met name Frankrijk heeft keer op keer gedreigd de eigen VN-troepen terug te trekken als het voor hen te gevaarlijk zou worden.

De nieuwe Franse premier, Alain Juppé, waarschuwde gisteren opnieuw. Als de blauwhelmen een obstakel vormen voor Navo-luchtaanvallen moeten ze worden weggehaald, aldus de premier. Daarmee suggereerde hij dat de Navo, anders dan tot nog toe, ook op eigen houtje in Bosnië zou kunnen optreden. Want met het vertrek van de VN zou er, volgens de huidige regels, geen reden meer zijn voor Navo-ingrijpen.

Tot dusverre moest de Navo niets hebben van suggesties om zich zelfstandig, buiten de VN om, in de strijd te mengen. Navo-chef Claes beklemtoonde dat zijn organisatie strikt onpartijdig is. Maar hoe lang is dat standpunt nog houdbaar? Als de VN-troepen (met hulp van de Navo) worden geëvacueerd, rijst de vraag of ook de Navo de handen van het conflict moet aftrekken. Want als dat gebeurt, wordt de bevolking van Bosnië volstrekt aan haar lot overgelaten.