Het leugenachtige van medicalisering van de doodstraf

14 Juli 1584. Met een gloeiend ijzer schroeien de beulen eerst de rechterhand af. Dan wordt op zes plaatsen het vlees van het bot gescheurd. De buik wordt opengesneden, de darmen eruit gehaald. Het nog kloppende hart wordt uit de borst gerukt en het slachtoffer in het gezicht gesmeten. Dan pas hakken de beulen het hoofd af.

Aldus kwam Balthasar Gerards, een strenge katholiek die uit innerlijke overtuiging gemeend had Willem de Zwijger te moeten doden, aan zijn einde.

Recentelijk werd bekend dat video-opnamen van een steniging in Iran naar het buitenland waren gesmokkeld. Op krantenfoto's zie je vaag twee tot hun middel in zand ingegraven gestalten, omringd door stenen. Hun lijden moet lang en pijnlijk zijn geweest. Van de week hebben we keer op keer het ziekenhuisbed gezien waarop de Amerikaanse Karla Faye Tucker vastgebonden zou worden om door een gifinjectie te worden gedood.

Het verschil tussen de Iraanse en Amerikaanse methode van strafvoltrekking lijkt op een verschil in beschaving te duiden. Gedreven door de idealen van de Verlichting bedacht de medicus Guillotin een instrument waardoor de voltrekking van het doodvonnis, toch al de ultieme straf, niet langer ook nog een extra marteling voor het slachtoffer zou zijn. Zijn valbijl maakte snel, efficiënt en, naar beweerd werd, pijnloos (maar wie kan het navertellen) een einde aan het leven van de tienduizenden slachtoffers van de Franse Revolutie. De medicalisering van de voltrekking van de doodstraf door een dodelijke injectie is het eindpunt van de weg die door Guillotin is ingeslagen. In de huiveringwekkende rapporten over de terechtstelling van de veroordeelde, ook nu weer van Karla Faye Tucker, wordt de geruststellende suggestie gewekt dat het slachtoffer 'rustig is ingeslapen' na een professioneel en routinematig uitgevoerde medische behandeling. Dat is iets anders dan een steniging door een woedende menigte.

Het leugenachtige van de medicalisering van de doodstraf is dat 'beschaafde' mensen die walgen van geschroeid vlees, gebroken nekken en bloederige lichamen, erdoor verzoend worden met het onverzoenbare, met de principiële barbaarsheid en verwerpelijkheid van de doodstraf zelf. Dit is natuurlijk geen pleidooi om de doodstraf voor de veroordeelde, naast de langgerekte psychische marteling, ook nog een fysieke marteling te laten zijn. Het gaat erom te benadrukken dat we ons blijven realiseren dat de doodstraf de doodstraf blijft, ook als de beul een witte doktersjas heeft aangetrokken.

Enige tijd geleden stond een foto van een andere Amerikaans terdoodveroordeelde in de krant. Hij had geëist om door een executiepeloton te worden doodgeschoten, de mogelijkheid van de gifinjectie had hij verworpen. Hij keek met berusting maar toch ook enigszins uitdagend in de camera: ik wil jullie, beschaafde en rijke Amerikanen laten zien dat het voltrekken van de doodstraf altijd een barbaars en wreed ritueel is en ik wil het onmogelijk maken dat jullie je aan de verantwoordelijkheid daarvoor onttrekken. Toen het zover was, weigerde hij de traditionele blinddoek. Hij wilde de verwarring, de wanhoop of misschien ook wel de bloeddorst in de ogen van zijn beulen zien. Het ritueel van de blinddoek, bedoeld als een futiele daad van mededogen met de veroordeelde, beschermt ook de beul en de samenleving tegen de laatste blikken van de mens die door mensen gedood wordt. Door de medicalisering van de doodstraf dreigt de samenleving zich zelf te blinddoeken voor de ware betekenis van de doodstraf, die niet anders is dan een fundamentele aantasting van de menselijke waardigheid. Die blinddoek moet keer op keer afgerukt worden.