GEK

Iets gek vinden, dat is toegestaan: kijk dat rare meneertje eens op zijn gekke fiets. Maar een mens gek noemen, dat getuigt van gebrek aan fatsoen, ontwikkeling en respect. Vroeger konden we het zonder moeite hebben over die van het gekkenhuis, dat op enig moment het gesticht werd genoemd waar gestoorde mensen woonden. Dat is nu een psychiatrisch centrum geworden, dat het liefst een naamgever kiest waardoor je niet eens meer kunt horen wat ze achter het hek eigenlijk doen.

Het dier bevindt zich bij deze benoemingszaak op het snijvlak der tijden. Een vlieg dood meppen màg, hetzelfde doen met een konijntje deugt niet. Als een panter uit het struweel springt, mag je er de mitrailleur op zetten, maar pantertjes dienen geknuffeld als katten. Waar de lijn loopt, bij gevaar, stank of gezoem, we weten het niet precies meer, maar een vuistregel luidt: het zieke dier mag rekenen op mededogen als voor een kuchend mens. In die twijfelachtige toestand zal de verklaring moeten worden gezocht, waarom de gekke-koeienziekte ons zo onmatig kan boeien. In het vlees zelf kan 't hem niet zitten, een loopje naar de slager is gevaarlijker (ongeval, overval, dakpannen) dan de consumptie van een mals Brits biefstukje. Per trein het land bereizen is tot 2003 nog een levensbedreigende excursie in vergelijking met een staartstukje en als je een blik bruine bonen koopt, moet je het een week in de kast laten staan en goed advertenties lezen. De consumentenbond zou moeten pleiten voor de duiding: 'zonder tegenbericht houdbaar tot . . .'

Niet de psychiatrische koeienpatiënten of desnoods gestoorde koeienziekte, maar de mad cow disease had ons vanwege die naam jaren terug op het spoor moeten zetten van de komende menselijke overspannenheid. De duiding gekke-koeienziekte brengt ons terug in primitieve staat. Bij snot, teken en drachtigheid biedt de veearts soelaas - maar die plotseling optredende ongecoördineerde bewegingen waar geen medicijn tegen bestaat, daar heeft de boer, pet af en effe krabben, maar één term voor: gekke koe.

Het is een ondeskundige duiding, maar een wel een heldere die ons terugvoert naar de tijd dat het woord nog bestond net als onbestemde angst. De kruidenvrouwtjes, dolfijnen, tsjakka's en noem alle moderne knoflookvariaties maar op, hebben ons weer vatbaar gemaakt voor de betekenis van het woordje gek.