VOORHEEN JOEGOSLAVIE - WEEK 34

Het zoeken naar een politieke oplossing voor de conflicten in ex-Joegoslavië langs de lijnen van het Amerikaanse vredesplan kan voortgaan, nadat president Bill Clinton deze week vier vervangers aanwees voor de drie omgekomen Amerikaanse diplomaten in de onderhandelingsmissie. Ondertussen gaan de etnische zuiveringen, ooit een reden voor het zenden van VN-blauwhelmen, gewoon door.

De meeste Bosnische Kroaten die nog in Banja Luka woonden, hebben hun huizen onder dwang verlaten. Over de rivier de Sava, de grens tussen Bosnië en Kroatië, kwamen volgens de VN 11 500 Kroaten sinds de Bosnische Serviërs begonnen hen weg te pesten, in een reactie op de herovering van Krajina door Kroatië. Voor het Kroatische offensief begin deze maand leefden naar schatting nog 15 000 Kroaten in Banja Luka.

Van de 30 000 moslims in dezelfde regio zijn er 3 000 naar Kroatië uitgeweken, en zo'n 300 naar gebied dat wordt gecontroleerd door het Bosnische regeringsleger. Het lot van de overigen is onzeker nu Zagreb moeilijk doet over de toelating van moslims. Zij mogen Kroatië alleen nog binnen als zij kunnen aantonen dat ze in een ander land worden opgevangen.

De Kroaten lijken zich weinig aan te trekken van de internationale protesten over het doodschieten van Serviërs in Krajina, en het plunderen en in brand steken van hun huizen. Bonn, Zagrebs trouwste bondgenoot, waarschuwde donderdag dat de acties moeten stoppen, anders volgt herziening van de relaties met Kroatië. Maar de Kroaten zetten hun etnische zuiveringen voort, aldus de VN. De autoriteiten in Zagreb spreken van “acties van de speciale politie om de laatste Servische verzetshaarden op te ruimen”.

Vermisten. De nieuwe Bosnisch-Servische 'burgemeester' van Srebrenica, Miroslav Deronjic, heeft de internationale gemeenschap woensdag uitgenodigd te komen onderzoeken wat waar is van de beschuldigingen van massamoord bij de verovering van de voormalige moslimenclave door de Bosnische Serviërs op 11 juli. De uitnodiging volgde woensdag, uitgerekend de dag waarop Tadeusz Mazowiecki zijn laatste VN-rapport aanbood met de “huiveringwekkende conclusie” dat moslimmannen uit Srebrenica op grote schaal ter dood zijn gebracht. De Poolse ex-premier eiste onmiddelijke opheldering en toegang tot plekken waar mogelijk massa-executies hebben plaatsgevonden.

Volgens de Bosnische Serviërs zijn in Srebrenica alleen bij gevechten moslims gedood. Een verslaggever van het Franse persbureau AFP bezocht twee van de zeven plaatsen die op Amerikaanse satellietfoto's zijn aangemerkt als mogelijke massagraven. De journalist kon niet meer vaststellen dan dat op de ene plek, een voetbalveld bij Srebrenica, een 1 meter diepe sleuf was gegraven voor het leggen van een elektriciteitskabel naar het stadje. Op een terrein bij het dorpje Kasaba waar 600 mensen begraven zouden liggen, zag hij slechts kniehoog gras.

Het aantal mensen dat verdwenen is bij de verovering van Srebrenica, gemeten aan de opsporingsverzoeken die zijn binnengekomen bij het Internationale Rode Kruis, is overigens gelijk aan het aantal vermiste Serviërs in de Krajina: ook 10 000. Dat cijfer, over verdwenen Kroatische Serviërs, noemde Emma Bonino, Commissaris van de Europese Unie voor humanitaire hulp. Een team van de Helsinki-federatie voor mensenrechten vermoedt dat er minstens vier massagraven liggen in de buurt van Knin, de hoofdstad van het voormalige bolwerk van de Servische Kroaten.

Abdic. Terwijl de Serviërs op de vlucht zijn voor de Kroaten en de Kroaten en de moslims huis en haard verlaten uit angst voor de Serviërs dreigen de 20 000 aanhangers van de afvallige moslimleider Fikret Abdic in de chaos vermalen te worden. Zij stortten zich dit voorjaar aan de zijde van de Serviërs op de enclave Bihac, in een poging het Bosnische regeringsleger te verdrijven. Maar werden met het offensief van Kroatië in Krajina tot de aftocht gedwongen.

De Abdic-volgelingen vluchtten naar Kroatië, en zijn samengedreven op een stukje land 50 kilometer ten zuiden van Zagreb. Kroatië ziet hen het liefst vertrekken. Om hen aan te moedigen, worden konvooien met voedsel en hulpgoederen tegengehouden, ondanks internationale protesten.

Zagreb sloot met de Bosnische regering een overeenkomst over de terugkeer van de Abdic-getrouwen, maar die weigeren uit angst in Bihac te worden afgeslacht. En volgens de VN hebben zij daartoe gegronde redenen. Onmiddellijk na de herovering van het door hen verlaten bolwerk Velika Kladusa door het Bosnische regeringsleger, zouden hun huizen in brand zijn gestoken. Hun verafgode leider Fikret Abdic zit inZagreb, waar hij onder huisarrest is geplaatst.

VN-terugtocht. De VN-vredesmacht die donderdag begon met de terugtrekking van blauwhelmen uit de moslimenclave Gorazde, overweegt de VN'ers ook weg te halen uit de 'veilige haven' Bihac. De situatie is daar drastisch gewijzigd nu er een einde is gekomen aan drie jaar van omsingeling door de Serviërs. Via Kroatië kan nu weer voldoende voedsel worden aangevoerd. Bovendien heeft het Vijfde Leger van de Bosnische regering zich in Bihac geducht weten te versterken, omdat grote aantallen zware wapens zijn achtergelaten door de Serviërs.

De VN houden rekening met een grootscheeps offensief vanuit de enclave tegen de Bosnische Serviërs. Het regeringsleger zou proberen zoveel mogelijk terrein te veroveren, dat Sarajevo toekomt volgens het verdelingsplan van de internationale Contactgroep van vorig jaar. Daarin werd Bosnië in twee vrijwel gelijke delen gesplitst: 51 procent voor de moslims/Kroaten, de rest voor de Bosnische Serviërs.