Portugal en Indonesië voor zoveelste keer aan tafel voor Oost-Timor

AMSTERDAM - Of 1995 een schone start wordt voor Oost-Timor is de vraag. Op nieuwjaarsdag vielen alweer de eerste vier doden op het eilanddeel, dat door Indonesië in 1976 werd geannexeerd. Maandag komen Portugal en Indonesië bijeen; de zoveelste poging tot een geweldloze oplossing van het conflict.

Portugal zal als voormalig kolonisator van het eiland met Indonesië aan de onderhandelingstafel van de Verenigde Naties plaatsnemen. Ali Alatas, de Indonesische minister van buitenlandse zaken die zijn Portugese collega, José Durao Barroso in Genève zal ontmoeten, begon deze week direct met een beschuldiging richting Portugal.

“Portugal blijft hoogst ontvlambaar in de kwestie Oost-Timor. Dat helpt niet bij het scheppen van vertrouwen”, haalde de Indonesische minister uit. Alatas herhaalde dat Indonesië Oost-Timor beschouwt als zijn 27ste provincie. Dat standpunt, waarschuwde hij alvast voor de besprekingen, blijft onveranderd.

De twee landen komen al vijf jaar naar Genève, maar behaalden tot dusver geen tastbare resultaten. Boetroes Boetroes-Ghali, secretaris-generaal van de VN, kan maar beter hopen op een wonder. Voor de komende eendaagse bespreking, die hij voorzit, wijst niets op doorbraak in de vruchteloze gesprekken.

De afgelopen week gaf ook Portugal ongezouten zijn mening over de oplossing voor Oost-Timor. Een Portugese woordvoerder noemde de uitlatingen van Alatas onzinnig en provocerend. Maar Alatas had deels gereageerd op Mario Soares, de Portugese president. Die slingerde een week geleden ook zijn mening de wereld in.

Gevraagd naar het Portugese standpunt deelde hij de pers mee dat zelfbeschikking en onafhankelijkheid voor het Oosttimorese volk 'de enige oplossing' kon zijn. Maar een algemeen referendum - waarbij de Oost-Timorezen zelf over hun toekomst mogen beslissen - zit er niet in volgens Indonesië.

Het volk van Oost-Timor, luidt nog steeds het argument, heeft 'vrijwillig' gekozen voor integratie met Indonesië in juli 1976. Zeven maanden eerder ontvluchtten de Portugezen in allerijl de Oosttimorese burgeroorlog. Kort daarop vielen Indonesische militairen het gebied binnen om de orde te herstellen. Indonesië blijft van mening dat opnieuw een burgeroorlog zou uitbreken als zijn leger vertrekt.

De VN hebben de bezetting van Oost-Timor altijd scherp veroordeeld en beschouwen Portugal nog steeds als de bestuurlijke macht. Maar Indonesië legde de internationale en binnenlandse protesten naast zich neer. Mischien geven de vier gedode Oosttimorezen en een twintigtal gewonden nog enig gewicht aan de komende topontmoeting. Op nieuwjaarsdag werden vier demonstranten doodgeschoten in de Oosttimorese kuststad Baucau. Duizenden demonstranten, voornamelijk jongeren, waren de straat opgegaan om de dood van de 17-jarige Armando Ximenes te wreken die eerder was doodgestoken door een Indonesische immigrant.

Bij de vele protesten richten de demonstranten zich tegen de Indonesiërs op het eiland. Volgens hen zijn immigranten uit Indonesië uitbuiters, die worden voorgetrokken door de Indonesische regering.

In een compromis met Indonesië hebben veel Oost-Timorezen geen vertrouwen meer. Vooral jongeren zien nog maar aan één oplossing: Indonesië uit Oost-Timor. Afgelopen woensdag waren er weer demonstraties. Deze keer bleven de opgetrommelde Indonesische militairen op afstand. De ontmoeting in Genève, heette de opdracht van hogerhand, mocht geen gevaar lopen.