GVB financieel een ramp

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM - Het Amsterdamse gemeentebestuur gaat op korte termijn aankloppen bij het rijk voor aanzuivering van de hoog opgelopen tekorten bij het Gemeentevervoerbedrijf (GVB).

Wethouder Guusje ter Horst houdt het rijk medeverantwoordelijk voor de dramatische conditie van het hoofdstedelijk vervoerbedrijf. Zo ontving het GVB tot voor kort geen extra subsidie voor de reizigersgroei, kreeg het openbaar vervoer en daarmee het GVB de ene na de andere bezuinigingsronde over zich heen en bekostigde het rijk de Amstelveenlijn als metro en niet als duurdere tram.

Het GVB is de laatste jaren steeds dieper in de rode cijfers beland. Het vervoerbedrijf sloot afgelopen jaar af met een tekort van 90 miljoen. En bij ongewijzigd beleid zal het GVB dit jaar 20 à 30 miljoen verlies maken, voorspelt crisismanager Max de Jong.

De Jong, die z'n sporen als puinruimer onder meer verdiende bij de dagbladuitgever Perscombinatie en het Nederlands Omroepproduktiebedrijf, trad per 1 december vorig jaar aan. Na twee maanden in het bedrijf te hebben rondgekeken, stelde hij gisteren zijn diagnose. En die is niet best. In zijn carrière als bestuurder heeft De Jong naar eigen zeggen nog nimmer zó'n toestand aangetroffen als bij het GVB. Volgens hem heeft niemand meer vat op het reilen en zeilen van het bedrijf. “De situatie is out of control.”

De komende drie maanden wil De Jong gebruiken voor het opstellen van een actieplan waarmee de structurele verliezen van het GVB “de nek worden omgedraaid”. Eindelijk moet de decentralisering van bevoegdheden worden doorgevoerd naar de verschillende bedrijfsonderdelen (tram, bus, metro, veren), waartoe adviesbureau McKinsey in '91 al adviseerde. Datzelfde geldt voor het management, waar nu “meningsverschillen en spanningen” tussen de centrale staf en de bedrijfsonderdelen aan de orde van de dag zijn. Ook de medezeggenschap van de werknemers wordt gedecentraliseerd. Elk bedrijfsonderdeel krijgt in de loop van dit jaar zijn eigen ondernemingsraad. De centrale ondernemingsraad zal zich alleen nog bezighouden met “overkoepelende dingen”. De nu nog centrale medezeggenschap zorgt volgens De Jong voor vertraging en voor “kwalitatief aanvechtbare besluiten” doordat ze “ver van de werkvloer” worden genomen. Tot slot moet de bedrijfsleiding weer haar oude bevoegdheden terugkrijgen. Vorig jaar zomer trok wethouder Ter Horst het GVB aan zich, na het bekend worden van de desastreuze verliescijfers.

Indicaties dat er wat schort aan de bedrijfscultuur bij het GVB, kreeg De Jong de afgelopen weken bij de vleet. Zo kostte het hem veel moeite om erachter te komen hoeveel verlies het GVB nu exact in '94 en '95 heeft geleden. “In een normaal bedrijf druk je op een knop en komt het antwoord eruit, hier krijg je verschillende cijfers.” Ook aan de kwaliteit van het management schort het nodige. De Jong vindt “op een aantal plekken de bezetting te zwak” om daarmee puin te gaan ruimen.

De crisismanager sluit gedwongen ontslagen zeker niet uit. Hij verwees naar het McKinsey-rapport, waarin staat dat het GVB met minder mensen toe kan dan er in dienst zijn.

Voorwaarden

De sanering is aan drie voorwaarden gebonden. De GVB-werknemers blijven gemeenteambtenaren in plaats van onder de goedkopere streekvervoer-CAO te gaan vallen. De dienstregeling mag niet lijden onder de bezuinigingen. En binnen een paar jaar moet er een financieel sluitende begroting zijn.

Deze voorwaarden komen op de tocht te staan als gemeente en rijk het tekort niet dichten, waarschuwde De Jong. Het Amsterdams gemeentebestuur, dat bij monde van Ter Horst eerder zei geen sou meer te willen storten in de bodemloze put van het GVB, is volgens diezelfde wethouder nu bereid tot een extra financiële injectie. Mits het rijk óók over de brug komt, bijvoorbeeld aangaande een ruimere financiering van de sneltrams. Zo niet, dan neemt Amsterdam volgend jaar de ringlijn van Amsterdam-Zuidoost naar station Sloterdijk niet in gebruik, waarschuwde Ter Horst.

In september vorig jaar weigerde het ministerie van verkeer en waterstaat al eens bij te dragen aan delging van het tekort bij het GVB.