Streeflijst

Streeflijst, een mooi woord en ook nog eens zelf verzonnen. Geloof ik. Mooi vanwege de twee letters aan het begin en de twee aan het einde, die identiek zijn. Net als mamma, pappa, derde en verve. Mamma en pappa maakten met verve een derde. Hoe heet zo'n type woord? Hoeveel van die woorden heeft het Nederlands? Vast niet veel.

Anthon de Vries en ik gingen de term 'streeflijst' al eind jaren zestig in de titel van een boekje gebruiken: Streeflijst Woordenschat bij de overgang van kleuteronderwijs naar basisonderwijs. Later verscheen het in uitgebreide vorm opnieuw als Nieuwe streeflijst woordenschat voor 6-jarigen. Maar toch is dat mooie woord nog steeds niet tot de Dikke van Dale doorgedrongen.

Analoog aan streefcijfer en streefdatum is een streeflijst een geschreven of getypte lijst van dingen die men wil bereiken. Bijvoorbeeld in 1998, of vóór de zomervakantie. Een streeflijst woordenschat voor 6-jarigen is een lijst van alle Nederlandse woorden die een 6-jarig kind eigenlijk zou moeten kennen.

Dit jaar zal een derde, zeer verbeterde uitgave van die lijst verschijnen. Deze versie is gemaakt in Leuven, door medewerkers van Anne Marie Schaerlaekens - auteur van onder andere De taalverwerving van het kind. Voor Nederland is de lijst gebaseerd op de oordelen van tachtig leerkrachten van 6-jarigen, verbonden aan basisscholen verspreid over het hele land.

Aan die leerkrachten werd een lijst van bijna vierduizend woorden voorgelegd, met de vraag díe woorden aan te kruisen waarvan zij vonden dat ze moesten worden opgenomen in de nieuwe streeflijst.

“Denk aan een doorsnee 6-jarig kind in uw groep. Stel u voor dat u dit woord zou gebruiken in een eenvoudig gesproken zin, gericht tot dit kind. Verwacht u dan dat het kind dit woord zal begrijpen? Zo ja, kruis het dan aan.”

Het gaat hier dus om de passieve woordenschat. Woorden die door meer dan negentig procent van de leerkrachten zijn aangekruist, worden tot de 'unaniemen' gerekend. Zo ontstond een lijst van ruim duizend woorden die gebruikt kan worden als de woordenschat Nederlandse taal die in het onderwijs in ieder geval bereikt moet worden.

Er is op het ogenblik weer veel discussie over wat leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs minimaal zouden moeten weten van bijvoorbeeld de geschiedenis. Men spreekt dan van de cánon. Een canon is een regel, richtsnoer, maatstaf of norm. De canon der Heilige Schrift is de lijst van geschriften die tot de Bijbel gerekend worden.

Zo wordt er ook gesproken over de canon van belangrijkste boeken uit de Nederlandse literatuur die in het voortgezet onderwijs behandeld zouden moeten worden.

Zelf vind ik het beter om in zulke gevallen in plaats van canon het woord streeflijst te gebruiken. Canon is een tamelijk autoritair begrip; het heeft een dwingend en normatief karakter. Dit kan bij leraren weerstand oproepen.