Advocaat in zaak Papon eist wraking rechter wegens familieband met joodse slachtoffers

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Frankrijk leek in te dutten bij het proces Papon dat zich al sinds 8 oktober voortsleept. “We moeten hier mee stoppen,” schreef het weekblad

L'Express afgelopen week in koeienletters op de voorpagina. Maar plotseling staat de zaak tegen de superambtenaar, die in de Tweede Wereldoorlog verantwoordelijk zou zijn geweest voor de deportatie van 1 690 joden naar concentratiekampen, weer ruim in de belangstelling.

De president van de rechtbank, Jean-Louis Castagnède, heeft namelijk familiebanden met joodse slachtoffers van Papon en kan daarom volgens advocaat Arno Klarsfeld onmogelijk een onafhankelijk oordeel uitspreken. Arno Klarsfeld, de zoon van de bekende nazi-speurders Serge en Beate Klarsfeld, treedt als advocaat op van enkele nabestaanden van slachtoffers van Papon. Op aanraden van zijn vader stelde hij de familiebanden van de opperrechter van het hof van Bordeaux aan de kaak gesteld. Castagnède zou 'bevooroordeeld' zijn. Iedere uitspraak die hij uiteindelijk zal doen kan daarom bestreden worden. Hij vertelde woensdag dat een van Castagnèdes ooms getrouwd was met een joodse vrouw, wier twee zusters, moeder en vader in Bordeaux waren opgepakt en getransporteerd naar het vernietigingskamp Auschwitz. Castagnède had daarop donderdag de zaak voor vier dagen geschorst zonder enige uitleg te geven. Castagnède liet via anderen weten - à la Winnie Sorgdrager - dat hem 'de oren van het hoofd waren gevallen'. Hij was zich niet bewust van deze banden en had de contacten verloren met dat deel van zijn familie toen zijn vader stierf. Zelf was hij toen pas zes jaar.

Vader Serge Klarsfeld was pas dinsdag ingelicht over de familiebanden door een zekere Micheline Castagnède, een nicht van de rechter. Deze heeft geen contacten meer met hem. Serge Klarsfeld vindt dat Castagnède niet meer kan functioneren als rechter: “Als hij blijft, moet hij voorzichtiger zijn en kan hij geen vrijspraak vragen.” En als Papon veroordeeld wordt wegens oorlogsmisdaden, dan hebben zijn advocaten een sterk argument door te stellen dat de rechter daar belang bij had als familie van de slachtoffers.

Castagnède zou daarom vervangen moeten worden. “Als hij niet zelf opstapt, zullen we waarschijnlijk om zijn aftreden vragen maandag”, zei Serge Klarsfeld in een vraaggesprek gisteren in het dagblad Libération. Het is opvallend dat juist Serge Klarsfeld, via zijn zoon Arno, de zaak aanhangig heeft gemaakt. Klarsfeld wordt gezien als de man die de zaak tegen topambtenaar Papon op gang heeft gebracht na zestien jaar van juridisch touwtrekken. Tijdens het proces heeft hij alleen op de achtergrond een rol gespeeld, terwijl zijn zoon Arno wel een hoofdrol speelde. De jonge Arno, die zich zeer onconventioneel gedraagt, is een van de populairste advocaten in dit monsterproces, dat nu al bijna vier maanden duurt.

Vader Klarsfeld had al in oktober bij het begin van het proces het vertrouwen in Castagnède verloren, toen de rechter plotseling besloot Papon uit de gevangenis te halen wegens zijn slechte gezondheid en hem de gelegenheid bood om als een vrij man te leven tijdens het gehele proces. Dit betekent in feite dat de 87-jarige verdachte, als hij tegen de uitspraak in beroep gaat, nooit meer de gevangenis van binnen zal zien. En door die vrijlating stopt het proces voortdurend als Papon zich wat ziekjes voelt of zich om andere redenen niet in staat acht te verschijnen.

De actie van de Klarsfelds werd hen niet in dank afgenomen door andere advocaten van nabestaanden. Holocaust-overlevende Michel Slitinsky beschuldigt Klarsfeld ervan te zijn “afgedaald naar het (collaborerende) Vichy-bewind.... omdat hij redeneert dat alleen al de band met een jood voldoende is om uitgesloten te worden van het proces.”

Het proces heeft in Frankrijk de wonden van het Vichy-verleden opengehaald. De Fransen zijn zich meer dan ooit bewust dat het bewind nauw samenwerkte met de nazi's en zelfs het vuile werk voor de Duitsers opknapte. De zaak van de 'keurige' ambtenaar Maurice Papon die onder De Gaulle en latere presidenten zijn carrière kon voortzetten en onder president Giscard zelfs minister werd, toonde pijnlijk de werkelijkheid van het Franse oorlogsverleden aan. Diezelfde Papon, tijdens het proces voortdurend zijn daden van destijds bagatelliserend, kan nu lachen. Niet hij, maar de president van het Hof staat in de schijnwerpers. Deze affaire kan zijn zaak alleen maar rekken.