'Ik weet uit ervaring dat boekverkopers amper lezen'

“Een boekverkoper saai? Hoe kom je daar bij. Dat kun je je tegenwoordig niet meer veroorloven. Je moet voortdurend in de slag om de klanten binnen te halen. Met een stoffige boekwinkel red je het niet meer.”

Trees van Haaren (38) is daar blijkbaar goed in, ze werd in ieder geval door het 'Boekblad', het vaktijdschrift voor boekhandelaars, uitgeroepen tot de beste boekverkoper van Nederland. Een enthousiaste klant heeft haar voorgedragen. “Een beetje flauwekul is het natuurlijk wel, want het was geen verkiezing. Klanten konden je nomineren en de origineelste inzending werd beloond.” Maar ze vind het wel leuk en de aandacht en felicitaties laat ze gelaten over zich heenkomen.

Of ze de titel nu verdiend heeft of niet, ze heeft in ieder geval hart voor haar vak. Zo maakte ze een een quiz ten behoeve van de klantenbinding. Maar in haar enthousiasme stelde ze zulke gedetailleerde vragen, dat er maar twee inzendingen binnenkwamen. Quizen maakt ze nog steeds, maar wel wat eenvoudiger en met meer respons.

Van Haaren werd genomineerd door een vriend die tevens vaste klant is van boekhandel Allert de Lange aan het Damrak in Amsterdam, waar Van Haaren tot voor kort werkte. Hij maakte een tijdschrift getiteld 'Trees', waarin hij onder andere schreef: 'Ze leest de boeken die ze verkoopt. Het is misschien raar om te zeggen, maar dat maakt haar als boekverkoopster echt bijzonder'.

“Ik vond dat eigenlijk wel een schokkende constatering, maar ik weet inderdaad uit eigen ervaring dat veel boekverkopers nauwelijks lezen. En dat is toch wel de belangrijste voorwaarde om dit werk te kunnen doen”, vindt Van Haaren.

Ze heeft van jongsaf boeken verslonden. Lezen vindt ze het prettigste tijdsverdrijf. Het begon met 'In en om het Rozenhuisje', brave katholieke schoolboekjes die “een veilig gevoel” gaven. Op de middelbare school ging ze steeds meer boeken van vrouwelijke auteurs lezen en die voorliefde is gebleven. Na haar studie geschiedenis ging ze als vrijwilligster werken bij de Utrechtse vrouwenboekhandel Savannah Bay, en zo rolde ze in het vak. “Van de Nederlandse schrijfsters Renate Dorrestein, Doeschka Meijsing en Margriet de Moor lees ik alles, met wisselend plezier.”

De laatste van Margriet de Moor vond ze bijvoorbeeld een worsteling. “Dan kunnen de recensenten het nog zo boeiend analyseren, bij mij staat het leesplezier voorop. Ik ben nog wel zo intelligent, dat ik zie dat in een boek meerdere lagen zitten, maar ik ben geen diepgravende lezer. Daarom ben ik ook geen taal gaan studeren. Je moet je in een boek kunnen verliezen, doordat de schrijver een interessant idee mooi verwoordt.”

Dat doet de Amerikaanse schrijfster Jeannette Winterson volgens Van Haaren het beste. Van haar boek 'The Passion' heeft Van Haaren een hele rij uitgaven in de kast staan. Ze wil het in alle drukken en in alle talen hebben. Het pronkstuk van de verameling is de IJslandse vertaling, die een vriendin voor haar meenam van vakantie.

“Zo'n mooi boek, hypnotiserend. Als mensen literatuur kopen, vind ik het leuk om er iets over vertellen als de klant daar zin in heeft. Als er een boek van Winterson over de toonbank gaat, kan ik het al helemaal niet laten er iets over te zeggen.”

Een goede boekverkoper leest dus. Nu ligt de vuistdikke roman 'Bij nader inzien' van J. J. Voskuil op haar salontafel en in Van Haarens boekenkasten staan hier en daar dubbele rijen. “Ik heb ze niet allemaal gelezen hoor. Sommige boeken van schrijfsters uit de vorige eeuw zijn echt niet om door te komen. Maar ik wil ze wel hebben. Ik vind de schrijfsters erg interessant. Op boekenmarkten zoek ik er altijd naar.”

Ook voor haar werk leest ze niet alles, daar is met het overstelpende aanbod dat de uitgevers op de markt uitstorten geen beginnen aan. En veel boeken zijn domweg niet interessant genoeg. “Het boek 'Creatief met theezakjes' hoef ik niet gelezen te hebben om het te verkopen.”

Met dit soort hobbyboeken kwam ze nooit in aanraking, toen ze nog bij de gespecialieerde boekhandel Allert de Lange werkte. Maar sinds ze is overgestapt naar De Kler in Leiden moet ze ook weten wanneer het nieuwste Doe-boekje uit is. “Daar komt een heel ander publiek, omdat het assortiment veel breder is.”

In de boekhandel komen run-, fun- en gunklanten, weet van Haaren. “Run-klanten zijn mensen die één bepaald boek nodig hebben en daarna meteen verdwijnen. Fun-klanten komen op zaterdag snuffelen om te kijken of er wat nieuws is. Die mensen zijn zwaar teleurgesteld, als ze niet met een nieuw boek de deur uitgaan.”

De leukste klanten zijn volgens Van Haaren de gunklanten. Mensen die een bepaald boek ook bij de Bruna zouden kunnen kopen, maar speciaal naar hun favoriete boekwinkel gaan, omdat ze de eigenaar de winst gunnen. “Je hebt een aantal vaste klanten waar je een band mee krijgt. Voor hen bestel je alvast boeken waarvan je weet dat ze ze willen hebben. Dat is de leukste kant van het vak.”

Niets is zo frustrerend als winkeldieven, al kan Van Haaren wel lachen om de toeren die ze uithaalde om de 'Voskuil-dief' in Amsterdam te slim af te zijn. “Ik legde de boeken steeds op een andere plek, maar hij wist ze te vinden. Alle Voskuils verdwenen, hij had blijkbaar een heler die juist die boeken wilde hebben. Uiteindelijk legde ik de stapel bij de toonbank, toen was het afgelopen.”

Al ze het geld had, zou ze weer gaan werken voor een vrouwenboekhandel. “Daar gaat het heel slecht mee. Ik vind het belangrijk dat je die boeken ergens kunt kopen. In de grote boekhandels vind je veel titels niet. Maar ja, dan ben je afhankelijk van gunklanten en dat kan ik me niet veroorloven.”