Lescrauwaet, licht dat in Haarlem onder de korenmaat bleef

Van onze kerkredactie HAARLEM - Hulpbisschop dr. J. F. Lescrauwaet van Haarlem is afgetreden. Paus Johannes Paulus II heeft na een ongebruikelijk lange tijd van een half jaar het gevraagde ontslag verleend; feitelijk oefende Lescrauwaet zijn functie al niet meer uit.

Jos. Lescrauwaet, in 1923 in Amsterdam geboren, werd in Haarlem benoemd op 21 oktober 1983, tegelijk met de uit Ethiopië overgevlogen, toen volstrekt onbekende bisschop H. Bomers, die tot veler verbazing mgr. Th. Zwartkruis na een inwerkperiode zou moeten gaan opvolgen. Op dezelfde dramatische dag stortte Zwartkruis echter in en overleed. Het tweetal Bomers-Lescrauwaet, dat elkaar niet kende moest meteen aan de slag.

Lescrauwaet, lid van de congregatie van de missionarissen van het Heilig Hart (MSC), doceerde voordat hij hulpbisschop werd, jarenlang aan het MSC-seminarie in Stein en aan de theologische faculteiten in Tilburg en Leuven. Zijn vak is systematische en oecumenische theologie. Als theologisch expert was hij bij de bijzondere synode van de Nederlandse bisschoppen in 1980 - een vrijwel zekere ticket naar (hulp)bisschoppelijke waardigheid. Met het oog op de toen scherpe polarisatie in de kerk wees de paus aan Lescrauwaet het niet meer bestaande Turres Concordiae (Torens der eendracht) in Noord-Afrika als titulair bisdom toe.

Eendracht of niet, van meet af aan was de match Bomers-Lescrauwaet geen succes. Maar niemand kon Lescrauwaet ooit op een onaardig woord over zijn bisschop betrappen. Hij bleef loyaal, maar drukte zich. Zijn agenda was geheel in beslag genomen door retraites bij zusters, colleges in Leuven en andere bezigheden ver van het Haarlemse.

Toen de afgelopen jaren Bomers met vijwel alle geledingen in zijn bisdom was vastgelopen moest een 'zware commissie' uitkomst bieden. In een moment van wel zeer geringe nadenkendheid suggereerde Bomers Lescrauwaet als voorzitter van deze commissie; maar deze bedankte schielijk: “Zo wijs ben ik wel.”

Vorig jaar bood hij plotseling zijn ontslag aan. “Om strikt persoonlijke redenen”, leeftijd en gezondheid. Feitelijk trok hij zich meteen uit het bisdom terug; hij liet zich zelfs zonder opgaaf van reden excuseren bij het Landelijk Pastoraal Overleg in Hoeven, in december. Hij wijdt zich nu geheel aan de priesteropleiding van het bisdom Den Bosch en woont daar ook.

Lescrauwaet heeft taken vervuld in tal van katholieke gremia, de KRO, de Willibrordvereniging, het Pastoraal Concilie, de Internationale Theologencommissie, de gemengde commissie van de r.-k. kerk en de Warc en - in de laatste jaren - van het bestuur van de Raad van kerken.

In de jaren zestig behoorde Lescrauwaet tot de progressieve theologen; later schoof hij naar rechts op: van het blad 'Concilium' naar het blad 'Communio'. Bomers en Lescrauwaet danken elkaar over en weer hartelijk en wensen elkaar het beste toe. Zij geven hoog van elkaar op, maar kunnen elkaar toch niet echt uitbundig en concreet prijzen voor elkaars bijdrage aan het leven in het bisdom. Velen verwijten de hulpbisschop dat hij in deze moeilijke jaren voor het bisdom zijn licht zo onder de korenmaat heeft gezet.

Het is niet onmogelijk dat Lescrauwaet in Haarlem een opvolger krijgt die tevens de functie van legerbisschop toegeschoven krijgt, een vacature sinds het plotselinge vertrek van bisschop Bür in 1993. Beide functies, tweede man onder Bomers in Haarlem èn hoofd van het militair vicariaat - een omgeving met trekjes van een slangenkuil - lijken veel gevraagd van een mogelijke gegadigde.