Van Mierlo wil nog kritischer dialoog met Iran

DEN HAAG - “De boodschap is in Teheran in elk geval aangekomen”, zegt minister van buitenlandse zaken Hans van Mierlo, nu een Nederlandse diplomaat door de Iraanse regering op het matje is geroepen voor uitleg over de opstelling van Den Haag in de kwestie-Rushdie.

Aanleiding is het akkoord dat Van Mierlo als voorzitter van Europese Unie deze week bereikte op een vergadering in Qatar met een serie landen rond de Perzische Golf. Op aandringen van de EU spraken die Arabische buren van Iran een veroordeling uit van het doodsvonnis (de fatwa) dat de ajatollah's nu al acht jaar boven het hoofd van de Britse schrijver van de Duivelsverzen hebben gehangen. Van Mierlo, gisteravond terug op zijn departement, is blij met de uitspraak van de Golfstaten dat geen enkel land het recht heeft zijn wetten en straffen buiten de eigen grenzen uit te voeren. Een rechtstreekse verwijzing naar de Iraanse fatwa waarmee Rushdie waar ook ter wereld wordt bedreigd.

Van Mierlo: “Ik heb de Golfstaten voorgehouden dat het te bizar voor woorden is geworden, de prijsverhoging tot 2,5 miljoen die een extremistische islamitische groepering pas geleden op het hoofd van Rushdie zette. Zonder dat de regering in Teheran daar iets tegen doet. Het is pure uitlokking tot moord. Daar ga je hier de gevangenis voor in. Jullie moeten helpen, jullie moeten je invloed aanwenden, heb ik ze gezegd.”

De oproep werd uiteindelijk diep in de nacht opgenomen in een gezamenlijke verklaring van Saoedi Arabië, Qatar, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten en Koeweit. Gisteren werd de plaatsvervangend Nederlands ambassadeur in Teheran op het Iraanse ministerie van buitenlandse zaken ontboden. Van Mierlo wist gisteravond nog niet precies hoe geprikkeld de reactie van de Iraanse regering op het initiatief van de EU-voorzitter is uitgevallen.

Vast lijkt te staan dat de zogeheten 'kritische dialoog' die Europese Unie met Iran voert over de mensenrechten nog minder resultaten oplevert dan de laatste tijd al werd vermoed. De kritiek, vorige week ook van Rushdie zelf, neemt toe dat Europa niet hard genoeg tegen de regering in Teheran optreedt. De dialoog betekent dat er wel degelijk handelsbetrekkingen met Iran blijven. Terwijl de Verenigde Staten aandringen op een boycot. Wordt het geen tijd dat ook de EU klip en klare sancties tegen Iran gaat voorbereiden?

Van Mierlo: “Ik heb één keer als vertegenwoordiger van de EU aan die kritische dialoog meegedaan. Zoiets verloopt buitengewoon onprettig, er komt inderdaad weinig uit. Maar het is altijd nog iets meer dan wanneer je helemaal niet praat. Het levert hooguit mondjesmaat iets op voor de mensenrechten in dat land. Geen substantiële vooruitgang, nee.” - Vervolg op pagina vier

Van Mierlo: Kritiek van Rushdie vind ik onzuiver VERVOLG VAN PAGINA 4

“Maar wat zouden we moeten verwachten van een boycot? De Verenigde Staten hebben nu eenmaal meer de cultuur dat ze landen in een isolement plaatsen. Kijk naar Cuba. Europeanen hebben dat minder. Ook in de Europese Unie zal binnenkort wel weer getwijfeld worden over het doorzetten van de dialoog. Wat is het alternatief? Het isoleren van zo'n groot land via een boycot werkt alleen als staten daar in de buurt mee willen doen. Rusland zal dat al niet doen. Al die oproepen tot een boycot zijn makkelijker opgeschreven dan dat er bruikbare politiek van wordt gemaakt.”

Salman Rushdie uitte vorige week in Britse kranten ook rechtstreekse kritiek op Nederland. Hij zou het anderhalf jaar geleden Haagse ambtenaren met veel pijn en moeite aan het hoofd hebben moeten peuteren dat de Europese Unie onmogelijk akkoord kon gaan met een dreigend compromis: Europa zou in moeten stemmen met een handhaving van de fatwa, die dan niet zou worden uitgevoerd. Van Mierlo: “Rushdie had groot gelijk. Hij begrijpt als schrijver de magie van het woord. Zo'n afspraak kun je onmogelijk met goed fatsoen neerschrijven. Maar zijn kritiek aan ons adres vind ik onzuiver. Want hij zat nota bene anderhalf jaar geleden hier in deze kamer op de canapé, toen ik hem gelijk gaf. Ik zei: dit kan niet. Vervolgens heeft Nederland die positie tegen het compromis ingenomen en zijn alle andere EU-landen ons daarin gevolgd. Dat is dus niet correct van Rushdie. Maar natuurlijk, ik vergeef hem veel.”

Nog onderweg in het Midden-Oosten en gepijnigd door de kritiek op de soepele dialoog-koers van de EU, schrok Van Mierlo even van de geringe aandacht in de Europese media voor de doorbraak met de Golfstaten. Wat dat betreft kwam het ontbieden van de Nederlandse diplomaat niet eens zo gek uit. “Ik dacht: misschien maakt dat thuis toch nog iets meer los.”