'Groei handel gaat ten onrechte aan Afrika voorbij'

Ondernemers richten hun blikken massaal oostwaarts. China, Taiwan, Thailand, Maleisië, daar is mee te handelen, daar is flink geld te verdienen. Voor Afrika is veel minder belangstelling. De enorme groei van de internationale handel gaat grotendeels aan dit continent voorbij. Ten onrechte, neemt Ken Kwaku, werkzaam bij de Wereldbank. “Er liggen wel degelijk grote mogelijkheden in Afrika. Vooral Europa miskent die mogelijkheden.”

Ken Kwaku is werkzaam bij Miga, een onderdeel van de Wereldbank waar bedrijven die in Afrikaanse landen willen investeren, een verzekering kunnen afsluiten tegen politieke en financiële risico's. Miga, voluit Multilateral Investment Guarantee Agency, geeft ook informatie over het investeringsklimaat in Afrika en verleent advies aan bedrijven die projecten in Afrika willen beginnen.

Kwaku, geboren in Ghana en afgestudeerd in Canada en de Verenigde Staten, werkt daarnaast als adviseur van de regering van Namibië. Hij is in Nederland ter gelegenheid van een door Inzet, Vereniging van Noord-Zuid Campagnes, georganiseerd congres over de mogelijkheden en onmogelijkheden van investeringen in Afrika.

Vertegenwoordigers van westerse bedrijven, vooral de Europese, benadrukken vooral de ònmogelijkheden van Afrika. Een behoorlijke infrastructuur ontbreekt, handel is vaak aan allerlei regels en heffingen gebonden. De politieke stabiliteit is ver te zoeken en de corruptie tiert welig. Tenslotte zijn veel landen dermate arm, dat er weinig te verkopen is.

Kwaku ontkent deze feiten niet. Zorgen maakt hij zich over even grote als belangrijke landen als Soedan, Zaïre, Angola en Nigeria, die in potentie een gewichtige rol kunnen spelen bij de economische ontwikkeling van Afrika, maar momenteel worden beheerst door oorlog en chaos.

Zwart gat

Kwaku: “Het westen moet zich echter niet verkijken. Te veel wordt Afrika als één geheel gezien, als een zwart gat, een groot Ruanda. In werkelijkheid is het erg divers. Verschillende landen hebben werk gemaakt van financiële hervormingen. In meerdere landen is nu sprake van een redelijk stabiele politieke situatie. Landen als Botswana en Ghana kennen een flinke economische groei. Die landen bieden wel degelijk mogelijkheden.”

Mijnbouw is één van de sectoren waar westerse bedrijven in zouden kunnen investeren. De belangstelling daarvoor neemt toe, zegt Kwaku. Koreaanse, Australische, Canadese en Zuidafrikaanse bedrijven zijn of willen aan de slag in Ghana, Zimbabwe, Mali en Ivoorkust. Zuidafrikaanse bedrijven zijn ook op andere fronten actief, zoals het bank-, het hotel- en het luchtvaartwezen. “Zuidafrikanen begrijpen Afrika beter. Ik denk dat Zuidafrikaanse bedrijven een grote rol in Afrika kunnen gaan spelen.”

Toerisme is een andere sector met mogelijkheden, meent Kwaku. “Er is meer dan alleen safari's. Voor mensen met gevoel voor cultuur en traditie is Afrika een eldorado. Op het gebied van natuur heeft het veel te bieden. Het moet toch voor westerse bedrijven mogelijk zijn om te investeren in hotels, autoverhuurbedrijven, restaurants en dergelijke.”

Afrika heeft het gebrek aan belangstelling deels aan zichzelf te wijten, geeft Kwaku toe. Veel landen doen weinig aan marketing. “Als investeerders geen mogelijkheden zien, bang zijn voor het continent of vastzitten aan het idee dat Afrika een duister gat is, dan moet je die mogelijkheden laten zien. De landen moeten de markt op.”

“Vanzelfsprekend zijn politieke stabiliteit en een goed bestuur daarvoor een voorwaarde. Er moeten immers instanties zijn die businessplannen maken, die de brochures schrijven. Die uitleggen dat een devaluatie van de munt betekent dat het land goedkoper wordt voor toeristen.”

Volgens Kwaku beginnen landen als de VS en Canada de mogelijkheden van een aantal Afrikaanse landen in te zien. Ook opkomende naties als Chili en Maleisië roeren zich, vooral in de mijnbouw. “De zuid-zuid connectie wordt belangrijker”, zegt Kwaku.

Europa blijft nog achter, Nederland eveneens. “Met Oost-Europa naast de deur is het niet onlogisch dat Europa weinig aandacht heeft voor Afrika. Maar het loopt zo kansen mis. Nederland ook. Natuurlijk zijn er een paar grote bedrijven actief, zoals Shell en Heineken. Maar sinds de slavernij heeft Nederland maar weinig activiteit in Afrika ondernomen. Vreemd eigenlijk, want Nederlandse ontwikkelingsorganisaties zijn zeer actief en hebben een goede naam.”

Zus van de minister

Kwaku heeft een aantal tips voor bedrijven die het in Afrika willen proberen. “Denk niet altijd dat je de politiek nodig hebt, dat je deals moet sluiten met de vriend van de zus van de echtgenote van de minister. Informeer bij mensen die eerder in het gebied hebben geïnvesteerd en richt je op lokale zakenlieden, ingenieurs, juristen.”

“Er is, bijvooreeld in een aantal Westafrikaanse landen, een nieuw type zakenman aan het ontstaan: mensen die zijn opgeleid in Europa en gewoon zaken willen doen. En tenslotte: zelfs in landen die op centraal niveau met grote politieke problemen kampen, kun je in de regio, op lokaal gebied, best zaken doen, kun je lokale partners vinden en partnerships sluiten.