'Parlement liet steken vallen bij dekolonisatie'

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM - Het Nederlandse parlement heeft zich in de na-oorlogse jaren als een 'dwarslaesie' ontpopt in het moeizame en geweldadige dekolonisatieproces van het voormalige Nederlands Indië. In deze strijd zijn 6 000 Nederlandse soldaten en circa 100 000 Indonesiërs gesneuveld. Ten dele waren deze geweldadigheden onvermijdelijk, maar zou het parlement een minder verlammende invloed hebben uitgeoefend op de besluitvorming in het kabinet, dan zou de dekolonisatie misschien minder gewelddadig zijn verlopen.

Deze conclusie valt te trekken uit een onderzoek van een team van historici naar de rol van het Nederlandse parlement gedurende de jaren van dekolonisatie. De studie maakt deel van een project van het Centrum voor parlementaire geschiedenis, dat morgen wordt gepresenteerd op een bijeenkomst te Amsterdam.

De onderzoekers hebben vastgesteld dat een meerderheid van de ministers binnen het kabinet-Drees-Van Schaik opnieuw tot onderhandelingen bereid was met Soekarno en Hatta. Het is er niet van gekomen, omdat een meerderheid van het parlement zich had vastgebeten in dogmatische standpunten, zich onvoldoende van nieuwe feiten op de hoogte had gesteld en evenmin oog had voor de gewijzigde internationale omstandigheden.

De centrum-rechtse meerderheid probeerde met veel dramatiek en retoriek het kabinet aan het regeerprogram te houden, maar dat program was al op het moment van neerschrijven onuitvoerbaar, hetgeen Stikker (minister van buitenlandse zaken) bijvoorbeeld wel toegaf, maar KVP-leider Romme en VVD-leider Oud niet. Daarom werkte het parlementaire stelsel als een dwarslaesie in de besluitvorming van het kabinet, aldus de historici.

Dit verklaart volgens hen waarom Drees op het beslissende moment (en nadat zijn kabinet enkele dagen 'had opgehouden te bestaan') zwichtte voor het 'manische drijven' van het KVP-trio Romme, Sassen en Beel met als gevolg dat de tweede politionele actie in december 1948 toch afgekondigd werd.

Nederland haalde zich daarmee de verontwaardiging op de hals van de internationele gemeenschap. De actie leidde uiteindelijk tot een verdere verwijdering van Nederland en Indonesië.

- De bespreking van deze studie staat in het boekenkatern op pagina 15.