Lucas Grollenberg 1916-1997

De bijbeldeskundige drs. Lucas Grollenberg, dominicaan, is woensdag op 80-jarige leeftijd in zijn woonplaats Nijmegen overleden. Als weinig anderen van zijn generatie slaagde hij erin r.-k. gelovigen binnen te voeren in de bijbelse geschriften. Zijn bijbels vormingswerk vond ook zijn neerslag in tal van boekjes, waarvan een aantal vele malen werd herdrukt en in andere talen vertaald.

Grollenberg, in Amsterdam geboren, trad in 1934 in bij de dominicanen en werd in 1940 priester gewijd. Voor specialisatie in de exegese werd hij na de oorlog naar de ücole Biblique in Jeruzalem gestuurd - toen een belangrijk centrum voor historisch-kritisch bijbelonderzoek. Ook was deze school in Oost-Jeruzalem sterk betrokken op dit Arabische milieu en zij was scherp gekant tegen het ijveren van de 'zionisten' voor een eigen staat. Beide elementen beinvloedden voorgoed Grollenbergs kijk op het boek en het land van Israël.

Zijn dissertatie werd afgekeurd. De professoren in Jeruzalem vonden dat er sprake was van een “verregaande vulgarisatie”. Dat heeft hij uiteindelijk tot zijn geuzenstempel gemaakt: de bijbel uitleggen aan het vulgus van gewone gelovigen - voor de meeste rooms-katholieken in de jaren zestig, zeventig behelsde dat om te beginnen een eerste alfabetisatie. Maar ook buiten zijn kerk gaf hij met groot didactisch talent de “Nieuwe kijk op het oude boek” door, zoals de titel een van zijn meest succesvolle boeken luidt.

Andere boeken, met vaak een in dit genre ongewoon grote verspreiding, waren zijn Kleine atlas van de Bijbel, Onverwachte Messias, Jezus - weg naar hoopvol samenleven, Die moeilijke Paulus, Geloven is zo gek nog niet. Op de tv verzorgde hij een serie onder de titel 'De Bijbel voor alleman'.

Zelf zei eens, terugziende op zijn werk, dat in de loop van de jaren het beeld van Jezus steeds duidelijker was geworden, maar dat hij onderweg heel wat waarheden verloren had: God-mens, Drieëenheid, onfeilbaar leergezag: “die denkpatronen waren de mijne niet meer”.

De meeste controverse heeft Grollenberg opgeroepen met zijn boekje 'Voor een Israël zonder grenzen' en met zijn voorzitterschap van het Palestina-comité. Toen in Nederland eigenlijk nog iedereen pal achter Israël stond kwam hij in woord en geschrift fel op voor de rechten van de Palestijnen en hekelde hij in scherpe bewoordingen het optreden van de joodse bezetters. Zo lief als hij het boek van het oude volk had, zo genadeloos geselde hij de Israëlische politiek, de gedachte van een 'uitverkoren volk' te zijn of het recht op Arabische grond op basis van een zogenaamde bijbelse claim. Voor velen die aan zijn lippen hingen bij zijn lessen en voordrachten ging deze visie op Israël te ver. Anderen noemden zijn antizionisme ronduit antisemitisme. Hij beriep zich altijd op het lijden van de Palestijnse vluchtelingen, de slachtingen onder vrouwen en kinderen waarvan hij zelf ter plaatse de sporen had gezien.

In zijn nadagen kwamen er naast de historisch-kritische exegese andere manieren van bijbellezen op - zoals de feministische. Grollenberg zag het aan, was er niet tegen, maar zei wel: Als ze gaan denken dat we het wel zonder historisch-kritisch onderzoek kunnen stellen zijn we aan de heidenen overgeleverd.

De laatste paar jaar raakte deze heldere, scherpe geest, de vlotte causeur, langzamerhand helemaal in de mist - aanvankelijk besefte hij dat en het viel hem zwaar dat alles hem ontglipte en dat hij niets meer wist. Medebroeders weten van hem dat hij nooit gemakkelijk heeft geleefd, dat elk boekje, elk artikel een moeizame bevalling was. De laatste maanden konden ook zijn naaste vrienden hem niet meer bereiken - alsof de laatste bladzijde van zijn eigen boek alleen voor zwijgen en de stilste intimiteit was bestemd, ver van de vulgarisatie.