'Een haas kan niet denken'

Burgers vinden zich aan het lijntje gehouden, gemeenteraadsleden voelen zich geschoffeerd en een adviescommissie kunst windt zich op over zoveel kleinburgerlijkheid. Aanleiding voor alle tumult is een denkende haas van brons op een sokkel.

Dinsdag besloot het Utrechtse college van b. en w. tot proefplaatsing van het beeld 'Thinker on rock' van Barry Flanagan op de Neude. Eind tweeduizend wordt de sculptuur, die zes ton kost, neergezet met in de buurt twee alternatieve beelden. Na een half jaar mogen burgers uit de drie opties kiezen. Hoe dat precies moet gebeuren, weet het college nog niet.

Deze mate van inspraak bij het plaatsen van een beeld is uniek, maar de maatregel is alleen getroffen omdat in Utrecht veel verzet is gerezen tegen het beeld. Deels raakt de kritiek het kunstwerk, deels de manier waarop het werd uitgekozen.

'Thinker on rock' is een figuratief, bronzen beeld van een denkende haas, die bijna dezelfde houding inneemt als het beroemde 'De Denker' van Rodin. In de volksmond heet het inmiddels 'de haas'. Het werk is uitgekozen door de Utrechtse Adviescommissie Beeldende Kunsten.

Voor de inmiddels roemruchte politieke partij 'Leefbaar Utrecht' bleek de haas een dankbaar object om de Utrechtse 'achterkamertjespolitiek' aan de kaak te stellen. Raadslid J. Scheffer van deze partij vindt het beeld in de eerste plaats gewoon 'lelijk'. ,,Het heeft rare knieën: gewoon bochtjes, helemaal niet gearticuleerd. Een denkende haas is een klap in het gezicht van de mens. Die onderscheidt zich juist door te denken van dieren. Daar moet je niet mee spotten. Het beeld symboliseert bovendien de schoffering van de gemeenteraad door b. en w.. Het is een besmet beeld en de adviescommissie kent haar plaats niet.''

Dat vindt ook het Burgerinitiatief Kunstwerk Neude, dat bestaat uit inwoners van de binnenstad. Zij wilden meedenken nadat de gemeenteraad aan de adviescommissie had gevraagd een beeld uit te zoeken dat op brede acceptatie kon rekenen. Het burgerinitiatief kwam met een eigen ontwerp voor de Neude, dat door de adviescommissie werd afgekeurd.

Voorjaar '97 kreeg het burgerinitiatief echter een brief van de adviescommissie waarin stond dat er gesprekken werden gevoerd met drie in Amerika woonachtige kunstenaars. Een jaar later presenteerde de adviescommissie haar voorstel: de haas.

Trix van Lieshout, voorzitter van het burgerinitiatief: ,,Ik kreeg het gevoel dat de zaak al die tijd al was beklonken, dat wij voor niks zo ons best hadden gedaan. Een soort schijninspraak. Aan de pers werd al verteld dat het de haas zou worden, terwijl dat officieel nog moest worden besloten. Het beeld kwam zelfs al in het overzichtsboek 'Beelden in de stad'. De adviescommissie zette ons bovendien op het verkeerde been door aanvankelijk een lager bedrag te noemen dan voor het beeld beschikbaar was.''

In november zouden b. en w. over het beeld beslissen. Leefbaar Utrecht tekende echter protest aan. Scheffer: ,,Aan de wens van de gemeenteraad - brede acceptatie - was voorbij gegaan.'' De partij diende ludieke moties in: het beeld moest maar geveild of op het dak van een flat gezet. B. en w. stelden een besluit uit.

Jan van Adrichem, lid van de Adviescommissie Beeldende Kunsten, heeft geen goed woord over voor de protesten. ,,Ik vind het verbazingwekkend dat dit kunstwerk de inzet is geworden van zulk politiek tumult. Het is suf gesteggel en het gaat over alles behalve beeldende kunst. De houding van Leefbaar Utrecht getuigt van kinderachtigheid en kleinburgerlijkheid.''

Van Adrichem ontkent dat de adviescommissie ,,een elitair clubje is dat op een achternamiddag de boel beslist. Wij hebben met de grootst mogelijk zorg de verlangens van alle betrokken partijen in ogenschouw genomen. Zo is er gewoon overleg geweest met het wijkbureau in de binnenstad. Het voorstel van het burgercomité werd op artistiek-inhoudelijke en praktische gronden afgekeurd en wij hebben nooit iemand op het verkeerde been gezet.''

Utrecht zou volgens Van Adrichem ,,dolblij moeten zijn met dit eerste klas beeld. De haas is een fabeldier en het staat symbool voor snelheid. Dat het dier verzonken zit in een contemplatief moment geeft aan dat het plein een stilteplek kan zijn, terwijl het met die snelheid ook refereert aan de busbaan. Dat is toch prachtig?''

Het besluit om nu naast de haas twee alternatieven te plaatsen, houdt in dat de adviescommissie op zoek moet naar beelden die met haar eigen voorstel gaan concurreren. Raadslid Scheffer vindt dat verkeerd, maar ook Van Adrichem is er niet blij mee: ,,Ik denk dat we nog maar twee Flanagans uitzoeken,'' grapt hij.