Migranten moeten de confrontatie aangaan

Van een onzer verslaggeefsters AMSTERDAM - Migranten moeten beter voor hun zaak opkomen, ook al leidt dat tot onderlinge ruzies en vijandige reacties van autochtone Nederlanders. Want juist dit soort confrontaties heeft de Nederlandse samenleving nodig om uit te groeien tot een multi-culturele democratie.

Dat betoogde hoogleraar sociale filosofie en ethiek Jos de Beus gisteren in het Amsterdamse Tropenmuseum. Hij hield daar de lezing 'De inburgering voorbij' ter gelegenheid van het eerste lustrum van het multi-culturele instituut Forum.

De Beus hekelde het paarse kabinet, omdat het geen doeltreffende inhaalslag op het terrein van inburgering maakte. Volgens hem ontbrak het de afgelopen vier jaar aan élan, bestuurlijk vernuft en investeringsdrang.

De Beus, mede-opsteller van het vorige verkiezingsprogramma van de PvdA, heeft vooral kritiek op de 'vermijdingsvisie' die de Nederlandse migrantenpolitiek zo typeert: “Met een routineuze verwijzing naar tikkende tijdbommen, Amerikaanse toestanden (ghetto's) en Duitse toestanden (rassenrellen) wordt elk vertoon van krijgshaftigheid minzaam ontraden.”

Als voorbeeld noemde hij de “standaardreactie op gebeurtenissen in de Bijlmer, zoals het Zwarte Beraad, de splijting van D66 en de bijna-splijting van de PvdA.”

Toch zijn er altijd weer nieuwe strijdpunten. De Beus: “Incidenteel van aard, zoals de jacht van de Grijze Wolven op journalistieke tegellichters of de vetes om de eerste Islam-universiteit. Maar ook structureel van aard, zoals de allochtone werkloosheid en misdadige minderheden van de minderheden: drugshandel en jeugdbendes.”

De Beus: “Maar Nederlandse politici depolitiseren die zo snel mogelijk. Want schandalen zijn er om te worden gesust en tegenstellingen om niet op de spits te worden gedreven.”

Opmerkelijk vindt De Beus het trouwens dat woordvoerders van migranten zich aanpassen aan dat vermijdingsgedrag van Nederlandse politici: “Ze houden zich aan de spelregels van de Nederlandse consensusdemocratie. En ze presenteren de problematiek in termen van ambitieuze, maar altijd weer geleidelijke bestuurlijke hervorming.”

De Beus blikte ook terug op het inburgeringsproject dat de hoogleraren Entzinger en Van der Zwan in 1994 bedachten en dat onder het kabinet-Kok heeft geleid tot verplichte inburgeringscursussen, Melkert-banen en het bestrijden van achterstallig onderhoud in de grote steden. De Beus staat nog steeds achter het doel van dat project, maar volgens hem slaat het 'liberaal nationalisme' hier en daar wel wat door naar één kant.

Daar is bijvoorbeeld het gevaar, dat het aanvaarden van een Nederlandse levensstijl voorwaarde is voor naturalisatie en overheidssteun. Of neem het feit, dat aanhangers van een moderne levensstijl wel een persoonlijke vrijheid wordt gegund en traditioneel ingestelde mensen níet, en dat er volop aandacht is voor feministen en ecologen, maar niet voor etnische bewegingen. Of het risico van eenzijdige integratie: migranten die zich aanpassen aan de doorsnee-Nederlander.

De Beus: “Zeg de ontkenning van weerzinwekkende aspecten van de hedendaagse Nederlandse identiteit.”

Hij concludeerde dat de huidige 'vermijdingsvisie' in de migrantenpolitiek niet werkt: “Veel inheemse kiezers ervaren de ingroei van de nieuwkomer als publieke zaak en zien die nog altijd niet als hun zaak.”

Daarom is een confrontatie tussen beide groepen nodig, ook al leidt dat onvermijdelijk tot onderlinge verdeeldheid, wederzijdse irritaties en ordeverstoringen. Meer confrontatie dus, maar dan wel met democratische middelen.

De Beus: “Dat betekent: meer migrantenpartijen in gemeenten; meer collectieve toetreding van migranten tot de gevestigde partijen, zonder de koudwatervrees van de BVD voor een vijfde fundamentalistische kolonne. Meer liberale islam in de geest van Nasr Hamid Aboe Zaid (de wegens zijn liberale denkbeelden naar ons land gevluchte Egyptische korangeleerde, red.), meer discussie in de media met vertegenwoordigers uit het particuliere initiatief van migranten.”

“En ook: meer pijnlijke herwaardering onder migranten van onderwerpen als homoseksualiteit, opvoeding tot mondigheid, enzovoort.”