Alleen geld van Clinton kan top in Moskou redden

Van onze correspondent MOSKOU - Bill Clinton zal Boris Jeltsin fors moeten betalen om hem af te houden van de levering van een kerncentrale aan ''terrorist nummer 1'', Iran. Alle mooie woorden over de gezamenlijke strijd tegen het fascisme zijn vergeten als beide presidenten vandaag in Moskou zaken proberen te doen.

De verkoop van een Russische kerncentrale aan Iran zit de Amerikanen al enige tijd heel hoog. Ze betoogden dat Iran, dat stampvol olie zit, zo'n centrale niet nodig heeft voor vreedzame energie en dat het vroeg of laat de Russische technologie zal misbruiken voor kernwapens. Maar Rusland houdt het been stijf. Het contract van een miljard dollar is te aantrekkelijk om te laten schieten. Ruslands nucleaire en militaire industrieën hebben zo'n opsteker, die wellicht ook nieuwe klanten trekt, hard nodig.

Het probleem van de Russen is dat, hun klantenkring vooral bestaat uit landen die in het Westen 'verdacht' zijn. Irak, Libië en Syrië bijvoorbeeld waren grote afnemers van Russische militaire spullen. Rusland kan het einde van het VN-embargo tegen Irak haast niet afwachten want Saddam Hoessein heeft de bestelling voor Russische olietechnologie al klaar liggen. Maar zelfs keurige landen zoals India staan ineens op de Amerikaanse verdachtenlijst als de Russen iets willen verkopen.

Tot nog toe heeft Moskou steeds gehoor gegeven aan de Amerikaanse bezwaren. Maar nu met Iran lijken Boris Jeltsin en zijn ministers voet bij stuk te houden. De verkiezingen naderen (voor het parlement in december en voor een nieuwe president in juni volgend jaar) en de heersende macht in het Kremlin kan het zich steeds slechter veroorloven de oren naar de Amerikanen te laten hangen. Zeker niet als de weinige industrieën die internationaal kunnen concurreren, zoals de militaire en de nucleaire, in het geding zijn.

De Russen erkennen dat Iran de Russische licht-waterreactors kan misbruiken voor de produktie van plutonium, maar alleen in theorie. Want voor de produktie van kernwapens is heel wat meer nodig dan plutonium. Bovendien heeft Rusland in het contract met Iran opgenomen dat de verbruikte brandstof in Rusland zelf ontdaan zal worden van gevaarlijke componenten. Toch blijven de VS ophef maken.

In Russische ogen worden de Amerikanen gewoon gedreven door broodnijd. De komende jaren zal er wereldwijd minstens 50 miljard dollar besteed worden aan kerncentrales en dat is de markt waarop de VS en Rusland als voornaamste verkopers elkaar bestrijden. De Russen zijn ervan overtuigd dat hun technologie prima is en bovendien gunstiger geprijsd. Maar de Amerikanen gooien hun internationale overwicht in de arena om Rusland zijn klanten af te pakken.

Het is iedere keer hetzelfde liedje, zeggen de Russen. De Amerikaanse geheime diensten en die van andere westerse landen sturen klachten naar het Internationaal Atoomagentschap, zodra een land iets nucleairs van Rusland wil kopen. Zo klopt Washington de publieke opinie op dat Russische nucleaire technologie gebruikt gaat worden voor een kernbom. Om extra druk op te wekken komt het Westen dan ook nog met sensationele berichten over de kans op een nieuwe ramp in Tsjernobil. Als Rusland toegeeft, dan komt de Amerikaanse industrie ten tonele en verkoopt het verdachte land haar eigen centrales.

Zo ging het ook met Noord-Korea, menen de Russen. En zo zal het nu gaan met Iran.

Dergelijke samenzweringstheorieën vallen in Rusland in goede aarde. Ze komen van pas bij vliegrampen (de Amerikanen kloppen die op om de Russische vliegtuigfabrieken weg te vagen) en olielekken (de Amerikanen maken stampei over het milieu om de Russische bronnen in handen te krijgen). De theorieën gaan uit van de veronderstelling dat de Russische technologie kwalitatief nog altijd is opgewassen tegen de Amerikaanse en dat is een pleister op de wonde van de Russische kiezer die nog altijd treurt om de verloren status van supermacht. Jeltsin kan het zich niet veroorloven de Iraanse order mis te lopen. Op zijn beurt staat Clinton onder druk van het Congres dat verkoop van de centrale aan Iran dreigt te bestraffen door alle hulp aan Rusland te schrappen. Geld kan een uitweg bieden.

Na alle dreigende taal van de laatste weken zei de Russische minister van buitenlandse zaken, Andrei Kozirev, gisteren ineens dat het gesprek tussen Jeltsin en Clinton een succes zal worden en dat 'substantiële documenten' ondertekend gaan worden. Kozirevs collega van buitenlandse handel, Oleg Davidov, verduidelijkte even later dat er een heel pakket aan economische samenwerking op tafel ligt.

Het zou nog mooier zijn voor de gekwetste Russische trots als de Amerikanen zelf iets zouden bestellen bij Ruslands fabrieken. Militaire waar, bijvoorbeeld. Rusland heeft een nieuw verdedigingssysteem tegen vliegtuigen en raketten in de aanbieding. Een paar weken geleden heeft de Amerikaanse ambassadeur in Moskou de fabriek van dit systeem in de Oeral bezocht. De Russen denken dat hun systeem de Amerikaanse Patriot-raketten kan vervangen, want het is 'het beste ter wereld'. Alleen Ruslands militaire top is weinig geporteerd voor deze mogelijke deal. Zelf hebben ze het geld niet om zulke superwapens te kopen.