Dijkstal biedt nauwelijks loonsverhoging

De CAO voor rijksambtenaren moet meer op die van hun collega's bij het bedrijfsleven gaan lijken, vindt minister Dijkstal van binnenlandse zaken. Maar de bonden menen dat de bewindsman daarin niet erg consequent is. Zijn salarisbod lijkt nergens naar. “Laat hij dan ook de lonen eens aanpassen aan de markt.”

Als Dijkstal het niet al had gedacht, dan weet hij het nu zeker. De bonden vinden het bod dat de minister hun gisteren per brief deed toekomen, ver onder de maat.

Over een maand, op 5 maart, beginnen de gesprekken over de CAO voor de 106 000 mensen in overheidsdienst.

De huidige tweejarige CAO loopt eind maart af. De bonden willen opnieuw een arbeidsovereenkomst voor twee jaar sluiten en eisen voor die periode een loonruimte van vier à viereneenhalf procent per jaar, waarvan het grootste gedeelte (3 à 3,5 procent) aan pure loonsverhoging moet opgaan. “We willen klinkklare munten zien”, aldus CFO.

Kwaliteit

Als het aan Dijkstal ligt kunnen ze dat wel vergeten, want over salarisverhoging wil de minister nauwelijks praten. Zijn uitgangspunt is ook volstrekt anders. De loonruimte wil hij gebruiken om een aantal andere zaken, zoals flexibeler beloning en doorstroming in het apparaat, voor elkaar te krijgen. 'Investeren in kwaliteit', heet dat in zijn brief. Bovendien wil Dijkstal een langdurige CAO afsluiten, eentje die loopt tot 1 januari 2000.

Hij houdt zijn kaken stevig op elkaar over hoeveel loonruimte hij beschikbaar heeft. De grootste ambtenarenvakbond AbvaKabo heeft echter zitten rekenen en komt uit op 4 procent voor de hele periode tot 2000. “Een historisch dieptepunt”, verzuchtte men gisteren op de AbvaKabo-burelen.

Inflatie

Dijkstal biedt voor 1998 en 1999 anderhalf procent meer salaris. Dit jaar, 1997, zit er weinig in het vat. Dat betekent dat zelfs de inflatie (geldontwaarding) niet wordt gecompenseerd. Maar de minister wil wel de eindejaarsuitkering verhogen: niet 0,3 maar 1,3 procent.

Volgens de bewindsman is het wel welletjes voor dit jaar. Immers, hij heeft de 36-urige werkweek voor rijksambtenaren al op 1 januari laten ingaan, terwijl dat formeel pas op 1 april had gehoeven. Daarnaast zijn door een nieuw salarissysteem de meeste ambtenaren er vorige maand op vooruit gegaan.

“We zijn er enorm van geschrokken”, reageert Jos van Dijk van AbvaKabo. “Het is nog minder dan wij dachten. Dit gat is zo groot dat wij ons afvragen hoe we die kloof ooit kunnen overbruggen. Na jaren loonmatiging vinden wij het terecht dat er nu eens koopkrachtverbetering komt.” En De Geus van CFO: “Onze leden zullen hier heel weinig begrip voor kunnen opbrengen.”

Ziektekosten

Een tweede pijnpunt tijdens de onderhandelingen zijn de ziektekosten. Dijkstal wil enkele regelingen schrappen om een dertiende maand voor ambtenaren, een wens van de bonden, te kunnen financieren. Drie bestaande ziektekostenregelingen moeten op de schop. Volgens de minister passen ze niet meer in deze tijd.

Zo is er bijvoorbeeld het Besluit Inkomenstoeslag Rijkspersoneel, een regeling die in het leven werd geroepen om de inkomensgevolgen van de reorganisatie van de gezondheidszorg volgens het plan-Dekker te compenseren. Dat plan is echter nooit ten uitvoer gebracht. De regelingen kosten bij elkaar jaarlijks zo'n 370 miljoen gulden.

Vooral gepensioneerden en vutters zullen dat in hun portemonnee voelen. Zij blijven nu deelnemen aan de ziektekostenregeling als zij stoppen met werken. Op het ministerie van Dijkstal wordt er fijntjes op gewezen dat geen enkele werkgever zo gek is. Deze groep valt dus voortaan uit de boot. De minister kent de gevoeligheid: het is in strijd met de hoog geprezen solidariteit die van oudsher in de ambtenaren-CAO zit.

“Het is een cliché, maar dat is natuurlijk een sigaar uit eigen doos. Wij hebben grote bezwaren tegen het afschaffen van die regelingen. De gemiddelde werknemer scheelt dat al gauw duizend gulden per jaar”, aldus Van Dijk van AbvaKabo.

Gerritje

Het rijk wil als werkgever dus niet meer als een soort Gekke Gerritje door het leven gaan. Als de marktsector zijn gepensioneerden zelf de ziektekosten laat betalen, dan hoeft de overheid dat ook niet meer. In het bod van Dijkstal zitten meer van dat soort elementen. De minister wil duidelijk toe naar een arbeidsovereenkomst die meer aansluit op wat bij de concurrent gebruikelijk is.

Zo wil hij een half procent van de loonruimte gebruiken om ambtenaren die het goed doen bij wijze van schouderklop meer salaris te kunnen betalen. Ook wil hij vaker managers voor korte tijd kunnen aantrekken. Het gaat dan om topambtenaren die veel verdienen, maar minder goede arbeidsvoorwaarden hebben. Zij mogen bijvoorbeeld wel ontslagen worden.

Vanzelfsprekendheden van vroeger zijn niet meer heilig. De overheid kent bepaalde functies die zo zwaar zijn, dat de werknemer automatisch eerder dan zijn collega's mag stoppen met werken. Dit 'functioneel leeftijdsontslag' is voor sommige banen volstrekt gedateerd, aldus de bewindsman. De automatisering heeft veel banen minder veeleisend gemaakt.

AbvaKabo gelooft er niks van. “Leg ons daar maar eens uit hoe een gevangenisbewaarder zijn werk met de computer kan doen. Je moet eerst de functies lichter maken en daarna kijken of de regeling kan verdwijnen. Dijkstal begint aan het eind”, aldus AbvaKabo-woordvoerster Van Dijk.

Vrije dagen

In de markt wordt het al steeds gebruikelijker dat werknemers een aantal vrije dagen mogen sparen of laten uitbetalen voor bijvoorbeeld een lange vakantie, zorgverlof, of vervroegd stoppen met werken. Iets dergelijks wil Dijkstal nu ook invoeren voor ambtenaren.

De bonden kijken met gemengde gevoelens naar Dijkstals beweging richting markt. Van Dijk van AbvaKabo: “We zijn er op zich niet tegen, maar laat hij dan ook eens kijken naar de salarissen bij bedrijven.” En De Geus van CFO: “In de markt zijn ze nu ook royaal met loonsverhogingen. Laat de minister dan ook consequent zijn.”