Veenendaals bedrijf naar Polen

Produktiewerk verdwijnt meer en meer uit Nederland naar lage-lonenlanden. AXA Stenman Holland in Veenendaal, producent van hang- en sluitwerk en fietsaccessoires, start over twee weken in het Poolse Siewierz een nieuw bedrijf. Niet alleen vanwege de lage lonen, zegt de directeur, ook vanwege mogelijke toegang tot de Poolse markt.

“De vraag over werkzekerheid heeft de ondernemingsraad ook gesteld. Ik heb daarop geantwoord dat ik geen verborgen agenda heb. Het is absoluut niet de intentie om bestaande produktiecapaciteit in Nederland te verkleinen. Maar helemaal uitsluiten kun je het natuurlijk nooit. Ik kan niet inschatten hoe de zaken zich op langere termijn ontwikkelen”, voegt hij er zonder aarzelen aan toe.

AXA Stenman Holland (jaaromzet 65 miljoen gulden en een 'tevredenstellend' resultaat) is een succesvol producent van hang- en sluitwerk en fietsaccessoires zoals sloten, dynamo's en verlichting. De vraag naar de 'raamboompjes' is zo groot dat de capaciteit in de Volendamse vestiging (30 werknemers) ontoereikend is geworden. Bovendien komt AXA steeds moeilijker aan mensen die de aluminium raamboompjes kunnen gieten, slijpen en polijsten. Oosterhoorn: “We stonden voor de vraag om in Nederland uit te breiden door verder te automatiseren of uit te wijken naar een land waar we goedkoper zouden kunnen produceren. Wat uiteindelijk de doorslag heeft gegeven, is dat we door het nieuwe bedrijf ook toegang krijgen tot nieuwe markten. Dat is een meerwaarde die uitbreiding in Nederland niet zou hebben. Maar ik zal niet verhelen dat de loonkosten gigantisch veel lager zijn, zo'n 30 tot 40 procent van wat je in Nederland kwijt bent.”

De ondernemingsraad heeft zich laten overtuigen en inmiddels een positief advies uitgebracht over de nieuwe vestiging in Polen. Ook de vakbonden hebben hun instemming betuigd.

Brood

Tijdens de lunchpauze zijn de produktiehallen en magazijnen van AXA Stenman Holland in Veenendaal zo goed als uitgestorven. De werknemers eten naar goed Nederlands gebruik in de kantine hun brood op. “Daar hoef je in Polen niet om te komen. Het brood wordt naast de machine opgegeten. Dat zijn ze altijd zo gewend geweest, dus waarom zouden ze het nu ineens anders gaan doen.” Voor Oosterhoorn was het “een openbaring” om in het vroegere oostblok allerlei bedrijven te bekijken met het oog op het vestigen van een nieuwe fabriek. Uiteindelijk is de keus niet op een bestaande fabriek gevallen, maar op een grote leegstaande loods aan de snelweg van Katowice naar Warschau.

Zo'n frisse start heeft evidente voordelen: het machinepark kan direct aan de hoge Nederlandse kwaliteitseisen voldoen, de 30 tot 35 werknemers worden nieuw geworven en zijn dus niet 'erfelijk belast'. Toch moet Oosterhoorn tot op zekere hoogte rekening houden met de gewoonten van het Poolse zaken- en werknemersleven. “Behalve met de taalbarrière zullen we ook zeker te maken krijgen met cultuurproblemen. Dat merken we nu al in contacten met advocaten: die verlopen uiterst moeizaam. Maar we moeten er ook geen Nederlanders van proberen te maken.” AXA-Mag krijgt overigens wel een Nederlandse directeur.

Met de filosofie van 'goedkoper produceren en nieuwe markten aanboren' onderscheidt het bijna honderd jaar oude AXA Stenman Holland zich volgens Oosterhoorn van veel Nederlandse vakbroeders. Die hebben uitsluitend vanwege de aanzienlijk lagere loonkosten en de minder strikte wet- en regelgeving besloten om (grotendeels) naar een van de vroegere Oostblok-landen te verhuizen. Het einde van deze ontwikkeling is nog niet in zicht. Chemieconcern Akzo Nobel maakte onlangs nog bekend een deel van de vezelproduktie van Nederland en Duitsland naar Polen te gaan verplaatsen. Philips doet dat volgend jaar met PLL-lampen die nu nog in Roosendaal worden gemaakt.

De Vereniging FME, de overkoepelende organisatie van de metaal- en elektrotechnische industrie, heeft in 1994 al vastgesteld dat deze sectoren in twee jaar tijd 15 000 banen zijn misgelopen doordat (delen van) bedrijven zich in vroegere oostbloklanden hebben gevestigd. “We houden geen registratie bij, maar deze stille sanering gaat gewoon door. Vaak melden bedrijven het niet eens, wordt er plotseling een nieuwe vestiging in een oostblokland geopend”, aldus woordvoerder S. van Woensel van FME-CWM. Hij benadrukt dat de 15 000 banen niet als verloren hoeven te worden beschouwd: vaak gaat het om een uitbreiding of om geheel nieuwe activiteiten.

Dat is in ieder geval van toepassing op AXA-Mag, de nieuwe besloten vennootschap naar Pools recht die over twee weken officieel een feit is. “We zijn nadrukkelijk niet van plan om in Nederland een bedrijf te sluiten of activiteiten af te stoten. Dit plan is niet uit nood geboren; het gaat om een echte uitbreiding”, zegt Oosterhoorn. Aan het ondertekenen van de akten is een intensieve voorbereiding van zeker anderhalf jaar vooraf gegaan. Met hulp van een gespecialiseerd bureau oriënteerden Oosterhoorn en zijn mededirecteuren zich op mogelijke vestigingslanden. “We kwamen in eerste instantie uit op Roemenië, Tsjechië, Slowakije en Polen: landen die al in de vertaalslag naar een markteconomie zitten en waar de industrie zich al enigszins met onze produkten bezig houdt. Uiteindelijk bleek Polen het best aan deze eisen te voldoen.

Voor relatief weinig geld had AXA een van de vele staatsbedrijven kunnen overnemen. Verleidelijk, maar op de langere termijn toch onverstandig. “Die bedrijven zijn verschrikkelijk verouderd, hebben slechte arbeidsomstandigheden en vaak veel te veel mensen in dienst.”

Ook voor het nieuw opgezette AXA-Mag zal het nog wel een paar jaar duren voordat de investering van 2,5 miljoen gulden winst gaat opleveren. AXA pakt de zaken in Polen voorlopig kleinschalig aan, in de verwachting dat in de vroegere oostblok-landen een grotere vraag naar kwaliteitsprodukten zal ontstaan. Oosterhoorn: “Loonkosten zijn niet het allerbelangrijkste; de toegang tot de lokale markt, daar staat of valt het hele verhaal mee. Als je in lage-lonenlanden puur voor de westerse markt produceert, dan word je een keer ingehaald.”