Een krant is geen warm broodje (1)

Lezers van het Brabants Nieuwsblad zijn boos dat hun krant door eigenaar Elsevier verkocht is aan de VNU. En inderdaad, veel goeds heeft de nieuwe eigenaar niet in de zin. Aan het zelfstandig bestaan van de krant komt een einde. Ze wordt samengevoegd met VNU-dagblad De Stem dat in Breda uitkomt. Ook de redacties van de twee kranten, die als het aan hun directies ligt, in elkaar geschoven zullen worden, zijn woedend. Het is dat zij bij de krant werken, anders hadden zij er in moeten lezen, dat ze in de toekomst met elkaar zullen gaan samenwerken. Waarbij gedwongen ontslagen niet te vermijden zullen zijn.

Klaarblijkelijk wordt snelheid door de directies van Elsevier/NDU en VNU meer op prijs gesteld dan zorgvuldigheid. Ieder redactiestatuut bevat uitvoerige bepalingen over de informatie en het overleg over beoogde samenwerking met anderen, of andere beslissingen die mogelijk consequenties hebben voor de identiteit van de krant. Wat is er identiteitsgevoeliger dan het opheffen van de titel, zoals het Brabants Nieuwsblad boven het hoofd hangt?

Toch hebben de directies hoofdredacties noch redacties van de direct betrokken kranten van te voren geiformeerd over hun voornemen, laat staan hun de mogelijkheid gegeven zich daarover te uiten. Wat hen betreft blijft de reactie van die zijde bij na-murmelen over een principebesluit dat al genomen is.

Het is een slechte zaak voor het aanzien van de journalistiek wanneer op zo'n cruciaal moment van het bestaan van een krant het redactiestatuut, dat de journalistieke identiteit van de krant beoogt te garanderen, opzij geschoven wordt. In dit geval klemt een dergelijke constatering des te meer, omdat Elsevier/NDU nog een paar andere dagblad-titels, waaronder NRC/Handelsblad en Algemeen Dagblad, in de etalage heeft liggen. De wijze waarop het Brabants Nieuwsblad als eerste van de hand gedaan is, geeft geen aanleiding te veronderstellen dat de Elsevier/NDU-directie bij haar onderhandelingen met mogelijke kopers een hogere prioriteit geeft aan geld dan aan identiteit en continuïteit van haar kranten. Voor de pluriformiteit van de Nederlandse pers is de abrupte verkoop van het Brabants Nieuwsblad daarom een slecht voorteken.

Een krant is geen warm broodje (2)

Daar komt nog iets bij. West-Brabant, de streek waar het Brabants Nieuwsblad en De Stem beide uitkomen, was één van de weinige regio's, waar regionale bladen nog tegen elkaar concurreerden. Zo'n vijfentwintig jaar geleden was dat regel. Wie toen een regionale krant wilde lezen, kon altijd wel uit twee of zelfs drie mogelijkheden kiezen. Maar dat is al lang voorbij.

In het overgrote deel van het land is er in de regio nog maar één dagblad overgebleven en hebben dagbladen waarvan de verschijningsgebieden aan elkaar grenzen zorgvuldige afspraken over terreinafbakening gemaakt. Iets wat trouwens betrekkelijk makkelijk ging, omdat de kranten meestal tot hetzelfde concern behoorden. De streek rond Roosendaal en Bergen op Zoom zou zich nu in dat patroon voegen, waarin één krant als monopolist de regio bedient.

Voor de pluriformiteit van de dagbladen is dat een verlies, wat nog extra zuur is, omdat het Brabants Nieuwsblad een behoorlijk renderend, licht groeiend dagblad is, dat het in de strijd met concurrent De Stem goed doet. Als de concurrent de zaak dan uiteindelijk opkoopt en een eind aan het gevecht maakt, is dat moeilijk te verteren.

De verkoop van het Brabants Nieuwsblad en de ophanden zijnde verkoop van het krantenbedrijf NDU, waarvan deze krant deel uit maakte is een onderdeel van een steeds verdergaande ontwikkeling in de mediamarkt naar centralisatie en schaalvergroting. NDU-moederbedrijf Elsevier wil af van activiteiten die voor hun winstgevendheid afhankelijk zijn van conjunctuurgevoelige elementen als lezers- en advertentiemarkt. Om in zo'n markt toch met succes te opereren moeten bedrijven vooral groot zijn. Enerzijds kunnen zij op die manier maximaal profiteren van schaalgrootte, anderzijds worden ze er met hun vele lezers aantrekkelijk door bij adverteerders.

Het is begrijpelijk dat krantendirecties die voordelen van schaalvergroting opzoeken. Tegelijk zijn kranten meer dan middelen om geld mee te verdienen. Het zijn ook ideële produkten. Het is pijnlijk om te constateren dat die dimensie in sommige gevallen bij kranteneigenaren geen rol speelt en de krant over de toonbank gaat als het spreekwoordelijke warme broodje.