IMF waarschuwde Albanië vorig jaar al tegen spaarpiramides

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM, TIRANA - Het Internationaal monetair fonds (IMF) heeft Albanië al vorig najaar gewaarschuwd dat het mis zou gaan met de massale beleggingen in zogeheten spaarpiramides.

De fors oplopende spaartegoeden ontwrichtten volgens het IMF de economie. Het opzij gezette geld is dringend nodig voor investeringen. Albanië is een van de armste landen van Europa. Maar Albanese politici durfden het niet aan om iets nadeligs over deze duistere, maar razend populaire fondsen te zeggen, die soms 30 tot 100 procent rente betaalden over ingelegde gelden. Veel Albanezen verkochten huis en haard in de hoop via de beleggingen snel rijk te worden.

Het systeem heeft iets weg van kettingbrieven en kwam na de val van de muur ook voor in andere Oost-Europese landen, en eerder in Egypte. De vroegste inleggers in de piramides krijgen hoge rentes van het geld van de latere inleggers, maar als er geen nieuwe gegadigden gevonden worden stort het hele systeem in elkaar en verliezen de mensen die het laatst hebben geïnvesteerd al hun geld. Naar schatting één miljoen Albanezen hebben deelgenomen aan dergelijke piramides en honderden miljoenen in riskante spaarfondsen gestopt.

De regering deed niets met de waarschuwing van het IMF, omdat in oktober vorig jaar lokale verkiezingen werden gehouden en dus waren alle onaangename boodschappen taboe. “In die zin heeft de regering van president Berisha wel boter op het hoofd. Ze hadden wel eens eerder mogen waarschuwen. Maar niemand durfde de noodklok te luiden. Er werd eenvoudig weg niet over gesproken,” zegt de honorair consul van Nederland in Albanië, drs. H. van der Pol, in een commentaar op de ongekend heftige rellen in het land, waarbij demonstranten zondag ondermeer een raffinaderij en een stadhuis in brand staken.

Het verbaast Van der Pol niet dat de vele tienduizenden gedupeerden hun woede nu vooral richten op de regering en niet op de louche beleggers. “ De regering zegt wel dat de mensen zelf verantwoordelijk zijn, maar het is de regering geweest, die na maanden zwijgen ineens de spaarpiramides verbood. En tijdens de verkiezingscampagnes in het najaar zijn er wel degelijk affiches van de regerende Democratische partij geweest waarop ook reclame werd gemaakt voor die spaarfondsen. Een aantal van die fondsen zou de campagne van president Berisha met veel geld hebben gesteund. In die zin is het wel voorstelbaar dat de bevolking de regering verwijten maakt.”

Van der Pol doet geen uitspraak over de nabije toekomst. Of de rellen zullen escaleren, of dat de rust snel zal terugkeren valt niet te voorspellen. President Berisha heeft volmachten gekregen van het parlement om het leger in te schakelen. Gisteren werden alle belangrijke gebouwen van banken, overheidsdiensten en elektriciteitcentrales streng bewaakt door een overmacht aan militairen. Van der Pol: “Alles zal afhangen van de vraag of de regering daadwerkelijk met enige vorm van schadevergoeding komt, zoals premier Meski beloofd heeft. Ze zullen iets moeten doen. De mensen willen geld zien.”

De ongekend felle woede waarmee de bevolking al tien dagen de straat opgaat laat zich volgens de consul vooral verklaren door de grote verliezen, die de deelnemers hebben geleden. “ Er zijn mensen die op slag alles kwijt zijn. Ze hebben vijf jaar gewerkt en gespaard in de hoop een beetje vooruit te komen en nu staan ze weer op nul. Toen het land in 1990 de communisten eruit smeet, begonnen mensen met niks en nu, jaren later, zijn ze weer terug bij af. Dat maakt ze razend”.

De onrust is koren op de molen van de Socialistische partij, de tot sociaal-democraten omgedoopte communisten, die het land meer dan 45 jaar volledig hebben geïsoleerd en nu in de oppositie zitten. Ze maken zich nu tot tolk van de onvrede en organiseren veel demonstraties. Van der Pol gelooft niet dat de onvrede de socialisten veel extra winst kan opleveren. “Iedereen heeft al die tijd gezwegen over de problemen met die spaarfondsen, dus ook de socialisten. Ik geloof niet dat veel mensen door deze kwestie ineens aanhanger van de socialisten zijn geworden. Het kan net zo goed zijn dat een kleine rechtse partij hiervan profiteert. Maar in feite gaan de mensen niet zozeer tekeer tegen het politieke systeem. Ze willen gewoon geld zien.”