Honderden doden, miljoenen evacués: geen nieuws

Het souvenirwinkeltje van Liu Yawei staat voor de derde achtereenvolgende zomer blank. Het bruine water van de haast twee kilometer brede Yangtze-rivier klotst droevig tegen de toonbank van zijn nering, buiten de dijken van de miljoenenstad Wuhan. De inventaris kan hij afschrijven, het gebouwtje misschien ook.

Maar meneer Liu is verbazend monter onder de tegenslag. ,,Het kan nog veel erger,'' zegt hij, terwijl hij een kaartje legt met een paar lotgenoten. ,,Vorig jaar stond het water tot aan de nok, zes meter boven het straatniveau. Bijna waren de dijken toen gebroken. Dan waren hier tienduizenden doden gevallen.''

Deze zomer kwamen achthonderd mensen door overstromingen om het leven; 6 miljoen burgers werden geëvacueerd, 1,7 miljoen huizen bezweken. Maar weinig Chinezen lijkt het te interesseren, media besteden er nauwelijks aandacht aan. De steeds frequentere watersnoodrampen krijgen alleen een plaats in de geschiedenisboeken als ze uitzonderlijk zijn.

Zoals die van vorig jaar, toen de ernstigste overstromingen sinds 44 jaar meer dan vierduizend doden veroorzaakten en 6 miljoen huizen vernielden. Slachtoffers bivakkeerden in wrakkige tenten op de dijken. Honderdduizenden soldaten moesten redden wat er te redden viel. Vele Chinezen vroegen openlijk naar het waarom van de toenemende waterrampen.

De uitgesproken premier Zhu Rongji wierp de knuppel in het hoenderhok. ,,Sommige dijken lijken wel gemaakt van tofoe'', riep hij tijdens een inspectie woedend. Veel beschermingsprojecten bleken minimaal uitgevoerd, funderingen ontbraken vaak geheel. Lokale bestuurders hadden fondsen verduisterd.

,,De bevolking betaalt de laatste jaren een rampzalige prijs voor decennialange verwaarlozing van de rivieren,'' zegt een waterbouwkundig ingenieur van een hydrologisch instituut. ,,Lokale overheden dragen zorg voor het grootste deel van de projecten en daar gaat het fout.''

Honderden bureaucraten zijn nadien wegens verduistering veroordeeld, maar uit niets blijkt dat de corruptie nu tot het verleden behoort. ,,De overheid heeft sinds vorig jaar 1,5 miljard gulden extra in dijkverzwaring geïnvesteerd'', zegt een westerse specialist, verbonden aan een internationaal technologisch instituut in Peking. ,,Zolang de regering de boel goed in de gaten houdt, valt het met de corruptie wel mee. Maar als de aandacht enigszins verslapt, dan zijn de poppen weer aan het dansen.''

Regelgeving wordt vaak getorpedeerd. Vooral de situatie van de 6300 kilometer lange Yangtze-rivier baart deskundigen ernstige zorgen. Nietsontziende houtkap in vele bossen stroomopwaarts deden het watervasthoudend vermogen van de grond ernstig afnemen. De provincie Sichuan kondigde vorig jaar een absoluut kapverbod af. Daarbij zouden zelfs de bijlen van houthakkers in beslag zijn genomen. Maar het mocht nauwelijks baten. Onmachtig om de houtkap aan banden te leggen, heeft de provincie in arren moede maar een verbod op houtexport afgekondigd.

Maatregelen van de centrale overheid zijn vaak tegenstrijdig. Onder Mao Zedong in de jaren zestig en zeventig jaren moesten landbouwcommunes ten koste van alles graan verbouwen. Meren en moerassen langs de Yangzte werden daarom drooggemalen. ,,Dat is een belangrijke reden voor de watersnoodrampen,'' zegt Li Rui, Mao's privé-secretaris die in 1959 werd ontslagen vanwege zijn verzet tegen diens landbouwpolitiek. ,,Waar kan het overtollige regenwater nu nog naar toe?'' In 1950 waren er nog 1332 meren in de centrale provincie Hubei. Dat aantal zakte tot 843 in de jaren tachtig.

Vorige week kondigde de Chinese overheid een nieuw tienjarenplan aan. Zo'n 3,3 miljoen mensen moeten plaats maken voor nieuwe bassins, die het overtollige water in noodsituaties moeten opvangen.

De overheid heeft hoge verwachtingen van de omstreden Drie Kloven-dam, de grootste hydro-elektrische dam ter wereld die over tien jaar gereed moet komen. Door de Yangtze op het smalste punt te blokkeren, denkt China overstromingen te kunnen voorkomen. Een zeshonderd kilometer lang stuwmeer moet het water van de Yangzte reguleren.

Jarenlang was elke discussie over de 60 miljard gulden kostende dam taboe, maar daar is onder premier Zhu Rongji een einde aan gekomen. Tegenstanders argumenteren dat de dam veel te ver stroomopwaarts staat om de waterstand in het midden en de monding van de rivier te beïnvloeden. Als de dam al sterk genoeg is om de geweldige waterdruk te weerstaan, zal de vallei zelf er mogelijk onder bezwijken, vrezen sommigen: de vallei zou kunnen exploderen.

De inwoners van de haast ieder jaar getroffen stad Wuhan zijn laconiek. ,,Als bestuurders bij de overheidsgelden kunnen komen, zullen ze het nooit laten zichzelf te verwennen'', zegt meneer Wang, een taxichauffeur. Is hij bang? ,,We zijn hier wel wat gewend. M'n huis kan me niet zoveel schelen. Maar mijn familie, daarover lig ik vaak wakker.''