'Je snijdt toch ook geen stuk van de Nachtwacht af'

ABCOUDE - Ze léven nog in Abcoude. De plannen van het kabinet voor verdubbeling van het spoor zijn voorlopig vooruitgeschoven, het dorp ten zuiden van Amsterdam heeft weer even respijt. Maar het had weinig gescheeld of de 'Trein door het Gein' had bij velen kerstdiner en oudejaar verknald.

Uitstel is nog geen afstel. Minister Jorritsma van verkeer en waterstaat heeft het besluit over de manier waarop de spoorverbreding bij Abcoude wordt uitgevoerd, alleen maar op de lange baan geschoven om het onweer uit de lucht te halen. Nóg een keer de Kamer bruuskeren door het spoor op maaiveldhoogte en tussen metershoge geluidsschermen over het veelgeprezen riviertje aan te leggen, nogmaals de fracties van PvdA en D66 tot een ommezwaai in hun standpunt dwingen na hun smadelijke pirouette in de kwestie van de hoge-snelheidslijn - het leek de minister niet verstandig. En dus beloofde zij dat ze eerst eens laat opschrijven hoe nieuwe wegen en sporen voortaan in het landschap moeten worden ingepast: wanneer wél een tunnel en wanneer níet. Pas daarna wordt een knoop doorgehakt over 'Abcoude'.

PvdA en D66 waren blij met dit uitstel. Zij hadden voorkeur voor een tunnel onder het Gein en ze zouden dat nog eens in een motie van het RPF-Kamerlid Stellingwerf bevestigen. Maar Jorritsma vond het idee vanwege de kosten “onaanvaardbaar” en onder die druk gingen de twee regeringsfracties door de pomp. De oppositie riep er schande van, maar volgens de PvdA was er “winst” geboekt (er komt nu immers een 'visie' van de minister) en D66 zag ook al 'licht in de tunnel'.

Alsof hij naar een politieke soap zat te kijken, zo volgde Jan Slofstra half december het gebakkelei tussen Kamer en minister. De voorzitter van de vereniging 'Spaar het Gein' is wel wat gewend; hij is jaren fractievoorzitter van de PvdA in de gemeenteraad van Abcoude geweest. Maar bij de opvoering van deze Binnenhof-versie uit 'Goede Tijden, Slechte Tijden' moest hij even slikken. “Het is frustrerend om te zien. Twee keer heeft een meerderheid in de Kamer per motie uitgesproken dat verdubbeling van de spoorlijn verdiept moet worden aangelegd. Het is de minister zelfs verboden iets te doen wat zo'n tunnel in de weg kan staan. Als er dan partijpolitieke zaken bij komen en het belang van paars zwaarder weegt, is dat behoorlijk slikken. Je hebt gelijk, maar je krijgt het niet. De Kamer is het met je eens, maar kan het niet vertalen in een parlementair besluit.”

Slofstra laat het hoofd niet hangen. “Je kunt wel somber zijn, maar we hebben nog niet verloren. De kwestie-Abcoude is de druppel geweest in de verstoorde relatie tussen Kamer en minister, Jorritsma is gewaarschuwd en heeft eieren voor haar geld gekozen. Het uitstel biedt ons de mogelijkheid te wijzen op het belang van natuur en landschap. Tot nu toe hebben we het gehad over de belangen van het dorp Abcoude, over de geluidshinder en de visuele aantasting. En daar hebben we bij de Kamerleden die op bezoek zijn geweest, ook aandacht voor gekregen. Maar die argumenten zijn kennelijk nog niet voldoende.”

Als de spoorverdubbeling op maaiveldhoogte wordt uitgevoerd, verrijst er een muur tussen Abcoude en het Geingebied. Dat gaat bovendien gepaard met de aanleg van een tunnel onder de spoorbanen door, een ontsluitingsweg en een of twee bruggen. Ook is er voorzien in een sluis voor plezierjachten in het Gein.

Slag

Het gaat niet om de Slag om Abcoude, maar om de Slag om het Gein, zegt Slofstra. “Nog afgezien van de geluidshinder die je op het Geingebied loslaat, help je ook een heel essentieel deel van het landschap aan z'n end. Je moet niet alleen vaststellen of het aantal decibellen aanvaardbaar is of niet, het gaat vooral ook om de waarde van het gebied. Het Gein is het laatste gave stukje cultuurlandschap aan de zuidkant van Amsterdam. Dat is tot nu toe bewaard, dankzij het bestaan van de gemeentegrens. Het is toch vreemd dat er wel geld beschikbaar is om voor een handjevol plezierboten een sluis te bouwen en niet voor een spoortunnel die een heel bijzonder gebied spaart.”

Slofstra heeft heel wat stormen over het Gein zien trekken. In de jaren '60 werden twee snelwegen door het gebied geprojecteerd: de A 6 en de Gooise Expresseweg. Ook werd er achter de tekentafel gewerkt aan een brede vaarweg die het Amsterdam-Rijnkanaal zou verbinden met het westelijk havengebied van de hoofdstad. In het midden van de jaren '70 dreigde de uitbreiding van Gaasperdam het gebied langs het kronkelriviertje op te slokken. Maar het is vooral bij plannen gebleven.

Er zijn nieuwe bedreigingen, zoals de bouw van luxe woningen aan weerskanten van het Gein, aanleg van (alweer) de A 6 en verdubbeling van het spoor. Slofstra vindt het eigenlijk 'een klein wonder' dat het Geingebied er nog ongeschonden bij ligt. “Je zou van alle plannen bijna moedeloos worden, maar de wonderbaarlijke gaafheid van het landschap motiveert om door te gaan met onze actie om het Gein te sparen”, zegt de archeoloog. “Het is een van de mooiste Nederlandse rivierlandschappen, met prachtige boerderijen uit de 18e en 19e eeuw, twee molens, een fortificatie, een vuurlinie en een kade. Dat zijn een hoop cultuurhistorische elementen die het landschap stofferen. Als het zinnig is de Amsterdamse grachten voor het nageslacht te bewaren, dan is het ook zinnig om dit puntgave gebied te willen behouden.”

De argumenten van 'Spaar het Gein' tegen een kruising op maaiveld tussen het Gein en de spoorlijn, zijn volgens Slofstra dezelfde als in 1976 werden genoemd tegen de oprukkende woningbouw. “Het gaat om de meerwaarde die het gebied heeft. Het staat symbool voor het Hollandse landschap, het brengt het in een paar vierkante kilometers bij elkaar. Dit is Nederland in het klein. Het heeft een identiteit bepalende betekenis. Het is niet alleen de vormgeving van het landschap, maar ook de emotionele lading: het heeft schilders en schrijvers geïnspireerd, er ligt een de collectieve herinnering in opgeslagen. Dat is een van de essenties van het cultuurlandschap, dat het die dingen nog laat zien.”

Het tragische is dat de 'historische dimensie' in Nederland wordt opgeruimd, vindt Slofstra. “Honderden jaren hebben de boeren uit het Gein het gebied met liefde vormgegeven en behouden. Abcoude heeft in 1989 via een grenscorrectie het hele Geingebied onder haar hoede gekregen. In de optiek van de overheid is het dus noodzakelijk geweest om het Gein onder één beschermende noemer te brengen. Dan moet je toch ook geen nieuwe ingrepen toestaan? Als je één ding opgeeft, volgt de rest en is het gebied zijn waarde kwijt.”

Hij hoopt dat de Kamer de discussie niet laat versmallen tot de vraag hoeveel decibellen toelaatbaar zijn. “Hoe verdraagt de ingreep zich met het cultuurlandschap, dat is de kwestie. Dat is een principiële discussie, waar GPV-leider Schutte op heeft gewezen. Het gaat om de duurzaamheid van de oplossing. Plempen we Nederland vol of kijken we naar de toekomst. Ik hoop dat die inhoudelijke vraag niet wordt ingewisseld voor een zaak als kabinetsbelang. Je snijdt ook geen stuk van de Nachtwacht af. En je blijft van het Geingebied af.”