Verloofde advocaat bijt van zich af

AMSTERDAM - De 70-jarige asieladvocaat mr. H. A. Kater laat zich niet opnieuw vernederen. In het doorgangskamp Westerbork heeft hij tijdens de oorlog zijn portie wel gehad, zegt hij. Dat de overheid nu een huwelijk tussen hem en de 21-jarige Nigeriaanse asielzoekster Kate Mauzu in de weg staat, maakt hem razend. Hij zal herrie blijven schoppen, al kost het hem zijn eer en zijn werk.

De chique woning van de advocaat, aan de Amsterdamse Herengracht, is bezaaid met kattenharen. De huiskamer puilt uit met wollen speeltjes, poezenmanden en boeken over kattenverzorging. De dieren zelf, drie in getal, smakken erop los boven hun etensbakje.

“Nu Kate en ik verloofd zijn”, begint Kater, “krijg ik een media-lawine over me heen. De meest banale dingen worden me gevraagd. Of we Nigeriaans gaan eten als we samenwonen. Of we écht van elkaar houden. Of we met elkaar naar bed gaan. Maar ik ga daar niet meer op in: wat Kate en ik met z'n tweeën doen, vechten we privé wel uit.”

Echt verwonderlijk is het niet dat de advocaat zo veel aandacht krijgt. Vorige week heeft hij zelf een advertentie geplaatst in de landelijke dagbladen, waarin hij zijn verloving met de jonge Afrikaanse cliënte aankondigt.

De advocaat wekt daarmee op zijn minst de suggestie van een schijnhuwelijk of een politieke stunt. “Maar daar klopt geen reet van”, verzekert de gedistingeerde advocaat. “Kate en ik gebruiken elkaar niet, althans niet meer dan andere getrouwde vrouwen en mannen. Kate is beslist geen gewillig slachtoffer waar ik mijn klauwen in zet. Ik geef echt om haar. En zij ziet iets in mij, al zou ik niet weten wat.”

Is het denkbaar dat de Nigeriaanse alleen met de advocaat trouwt omdat zij binnen drie jaar de Nederlandse nationaliteit wil verwerven en geen andere keus heeft om dat doel te bereiken?

“Wat een schandalige gedachte! Puur racisme! Natuurlijk kan ze met me trouwen en na een tijdje weer van me afgaan. Maar hoeveel Nederlanders zien hun huwelijk niet op de klippen lopen? Dat is precies hetzelfde.”

De twee hebben elkaar leren kennen toen de advocaat een second opinion moest geven over het geval van de politieke studentenactiviste. De asielaanvraag van Kate was afgewezen, maar de raadsman ontdekte nieuwe feiten. Op zijn advies werd een tweede verzoek om asiel ingediend, dat eveneens werd afgewezen.

Tijdens de vele gesprekken ontstond een 'kameraadschap' tussen beide betrokkenen. “Daarvoor ben ik erg dankbaar. Ik voel veel affectie en waardering voor het meisje. Of dat omgekeerd ook geldt, weet ik niet, maar het lijkt er sterk op.”

Ondanks de commotie die de verloving veroorzaakt, voelt Kater zich lichamelijk beter dan ooit. De pijn die hij al jaren in zijn heup heeft, is in elk geval een stuk draaglijker geworden sinds hij de Nigeriaanse kent.

Maar geestelijk is hij er juist beroerder aan toe. Het grieft hem dat zijn geliefde gevangen wordt gehouden. “Ik zit in geestelijke nood. Het herinnert me aan de tijd dat ik als jongetje door de beulsknechten van de nazi's werd opgepakt en gevangengezet.”

In oktober 1944 kwam de toen 16-jarige Kater, die één klas boven Anne Frank op school heeft gezeten, in kamp Westerbork terecht. Daar werd hij op ultieme wijze vernederd. Voor zijn gevoel gebeurt dat nu opnieuw.

“Eindelijk heb ik een leuk meisje gevonden met wie ik wil trouwen. En dan werkt dat zootje trawanten van de Immigratie- en naturalisatiedienst en van Binnenlandse Zaken me tegen. Maar ik zal niet accepteren dat de staat me het huwelijksgeluk ontneemt. Zoiets kon tot nu toe alleen in nazi-Duitsland en Zuid-Afrika.”

Kate beschikt op dit moment niet over de benodigde papieren om te kunnen trouwen. Daarom kan ze ook geen verblijfsvergunning krijgen op grond van de relatie met Kater. Volgens de advocaat liggen de papieren nog in Nigeria. Hij doet er alles aan om ze hier te krijgen, maar dat kan maanden duren.

“Normaal gesproken krijgen asielzoekers daar de tijd voor. Maar Kate niet. Haar verzoek om een verblijfsvergunning is binnen een paar dagen afgewezen. Schandalig! Dat komt doordat de IND een hekel aan mij heeft.”

De advocaat heeft geen goed woord over voor de IND. Het zou een staat binnen een staat zijn, waar volop omkooppraktijken plaatsvinden. “De ambtenaren kijken neer op asielzoekers, net als de bewakers vroeger op de uitgemergelde kampbewoners. Ik heb daarover een brief aan staatssecretaris Cohen gestuurd, maar daar heb ik nog niets van gehoord.”

De verloving moet volgens Kater niet worden opgevat als een politiek statement. Het enige wat hij nastreeft is een huwelijk met Kate. Dat neemt volgens hem niet weg dat de vluchtelingen op mensonterende wijze worden behandeld. “Er worden twaalfderangs burgers van gemaakt. En niemand doet er iets aan: politici, intellectuelen, geestelijken, feministen, allemaal houden ze hun mond. Ja, bisschop Muskens en dominee Visser roepen nog wel eens iets. Maar daar houdt het mee op.”

De advocaat vindt het een 'godvergeten' schandaal (“Sorry dat ik het Opperwezen erbij haal”) dat hij pas met 'zoiets lulligs' als een verloving de media haalt. De ware problematiek, het restrictieve vluchtelingenbeleid, zou iedereen koud laten.

Collega's van de advocaat kunnen zich voorstellen dat hij kwaad is. Maar ze plaatsen hun vraagtekens bij Katers optreden in de media. Hij zou zijn vriendin aanduiden met de verkeerde woorden, zoals 'hapklaar brokje' en hij zou een beetje in de war zijn door zijn verleden: én Westerbork, én nooit getrouwd én een zwaar beroep, dat gaat niemand in de koude kleren zitten.

Kater vindt het sympathiek dat zijn collega's zich zorgen maken, maar dat is volgens hem niet nodig. “Mijn taalgebruik is inderdaad wat grof, maar ik ben niet doorgedraaid: ik weet prima wat ik doe. Verder heb ik wel losse relaties gehad, alleen zat daar nooit een geschikte partner tussen: veel keus had ik ook niet, want mijn generatie is voor 99 procent uitgemoord.”

Kater mag zich dan goed staande houden, toch is het de vraag of hij er goed aan doet om nog langer advocaat van zijn vriendin te blijven. Misschien is hij emotioneel te sterk bij de zaak betrokken. “Ach, dat valt wel mee. Ik ben bij iedere cliënt sterk geëngageerd. Zakelijk en privé kan ik uitmuntend scheiden.”

De Stichting Rechtsbijstand Asiel Amsterdam denkt daar anders over. Die heeft aan Kater gemeld dat hij geen asielzoekers meer krijgt toegewezen. “Pure broodroof. Door mijn actie dreig ik nu mijn inkomen te verliezen.”

Nou ja, het zij zo, zegt de advocaat. Voor het eerst sinds jaren voelt hij zich weer energiek. Daarom blijft hij voorlopig vechten. Op 24 september beslist de rechter definitief of Kate mag blijven. Tot die tijd zoekt de advocaat zijn vriendin zo vaak mogelijk op in het Amsterdamse Grenshospitium. Hij vindt het alleen behoorlijk jammer dat het daar zo druk is. “Aan intieme zaken komen we daardoor niet toe. Het blijft bij praten.”