Atletiekfederatie soepeler met anti-dopingbeleid

DEN HAAG, MONACO - Daniël Komen mag van de internationale atletiekfederatie thee blijven drinken, ofschoon hij er gierend positief van raakt. Deze angstvallig binnenskamers gehouden beslissing, betekent een doorbraak in het anders zo rigide anti-dopingbeleid van de IAAF.

Daniël Komen was de openbaring van het afgelopen atletiekseizoen. De Keniaan slaagde er niet in zich te kwalificeren voor de Olympische Spelen, maar verbeterde nadien wel op opzienbarende wijze het wereldrecord op de 3000 meter. Na tweemaal op een fractie van de oude toptijd van Noureddine Morceli te zijn gestrand, haalde de pas twintigjarige Komen er met 7.20,67 bijna vijf seconden af. De voormalig tweevoudig juniorenwereldkampioen versloeg voorts in Zürich op de vijf kilometer de onaantastbaar geachte Haile Gebrselassie en won het Grand Prix-circuit waaraan het prijskaartje van 230 000 dollar hing.

Deze Daniël Komen produceerde tijdens de dopingcontrole bij een van de wedstrijden in de nazomer een urinestaal waarin de cafeïne-concentratie ver boven de toegestane waarde lag. Normaal gesproken zou daarop automatisch een schorsing zijn gevolgd van drie maanden en het ongeldig verklaren van wereldrecord en GP-winst, met inbegrip van bijbehorende cheque. Het record van Komen werd onder voorbehoud opgenomen in de lijst met grensverleggingen, met sterretje en bijbehorende voetnoot 'in afwachting van de dopingprocedure'. Dat leidde tot ergernis van de atleet tot speculaties. Op 14 december werd het record uiteindelijk officieel erkend, maar de verdachtmakingen bleven. De IAAF trad namelijk niet naar buiten met de gevolgde, van de regels afwijkende procedure en beslissing.

Istvan Gyulai, secretaris van de IAAF, laat vanuit zijn zetel in Monaco een diepe zucht van irritatie horen als hem wordt gevraagd naar het hoe en waarom in de kwestie Komen. Eerst ontkent hij pertinent dat er sprake zou zijn geweest van een dopinggeval. Om even later te verklaren: “Als de regels op starre wijze waren toegepast, en niet flexibel waren geïnterpreteerd zoals bij deze atleet is gebeurd, was dit als een dopingzaak aangemerkt. Er is inderdaad een te hoog niveau cafeïne geconstateerd.”

Komen leek aanvankelijk in de lange rij van atleten plaats te nemen die de positieve plas aan van alles toeschrijft, behalve aan het bewust overtreden van het dopingreglement. Kennelijk rook de IAAF toch onraad. Komen werd in Monaco ontboden, waar hij drie dagen lang aan tests werd onderworpen. Daaruit bleek dat het cafeïne-gehalte bij de atleet, die gewoon is voor wedstrijden cola en thee te drinken, al na een paar koppen thee boven de in de reglementen vastgestelde waarden kwam. Gyulai: “Op die wijze hebben wij wetenschappelijk vastgesteld, dat de te hoge concentratie het gevolg is van een natuurlijk proces van het lichaam, niet door toediening van buitenaf. Er was hier dus geen sprake van een dopingkwestie.”

Schadeclaims

Opvallend is dat de IAAF voor het eerst besloot tot nader onderzoek vóórdat de 'positieve' dopingtest naar buiten werd gebracht. In het verleden wilde de federatie zelfs van protesten van atleten niet weten (Erik de Bruin weet daar alles van). De IAAF kan het zich na een groot aantal kostbare gerechtelijke procedures en daaruit voortvloeiende schadeclaims echter nauwelijks meer permitteren zich buiten de normale maatschappij te plaatsen, zoals ze gewoon was te doen. En zoals recent nog het geval was door de wetenschap te negeren dat het eten van vlees dat bewerkt is met hormonen een positieve dopingplas kan opleveren. Met dat laatste excuus schermde de Australische sprinter Dean Capobianco, bij wie op 27 mei vorig jaar in Hengelo sporen van stanozolol werden gevonden. De atleet werd door een Australisch tribunaal vrijgesproken op grond van procedurefouten maar de IAAF ging hier tegen in beroep. Dat appel werd weer ingetrokken toen de advocaat van Capobianco het wetenschappelijke bewijs op tafel legde van de gevolgen die consumptie van behandeld vlees kan hebben.

De IAAF is daarvan reeds enige jaren op de hoogte, maar hield die informatie achter uit vrees voor jurisprudentie die het hele anti-dopingbeleid zou kunnen ondermijnen. Zo was de IAAF ook al lang op de hoogte van de 'grillen' van cafeïne. Gyulai ontkent dat eerder sprake zou zijn geweest van een vergelijkbare kwestie. Maar de feiten spreken hem tegen. In 1995 werd de Duitse hinkstapspringster Astrid Mannes geschorst wegens een te hoge cafeïne-concentratie. Toen zij aantoonde dat ze na drie koppen koffie reeds boven de grens kwam die een 'normaal' mens pas bij tien bakkies bereikt, werd ze achteraf door de Duitse bond gerehabiliteerd. En maakte de DLV bekend dat ze de principiële consequenties van deze zaak bij de IAAF zou inbrengen.

Frans Stoele, medewerker van het Nederlands Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo), bevestigt desgevraagd de onvoorspelbare werking van cafeïne. De uitscheiding van cafeïne kan enorm verschillen van persoon tot persoon en van moment tot moment. Ook kan een factor als temperatuur van invloed zijn op de plas die de atleet produceert. Een probleem kan voorts het drinken van een combinatie van cafeïne-houdende dranken vormen, zoals koffie, thee, energiedranken en ook het innemen van hoofdpijnpillen.''

Stoele blijkt nog niet op de hoogte van de kwestie Komen, maar spreekt bij het vernemen ervan over een “belangrijke ontwikkeling. Waar dit voor pleit is, het van geval tot geval afzonderlijk bekijken. Dat lijkt me een gunstige situatie want je kan in veel gevallen niet strikt zeggen: dat wel en dat niet, bijvoorbeeld bij testosteron. Met de botte bijl-methode was die Komen geschorst geweest, nu kan je rekening houden met afwijkende omstandigheden.”

Thee-verbod

Of dit incident bij de IAAF regel gaat worden, kan Gyulai niet zeggen. Op 2 maart buigt de medische commissie van de federatie zich over het probleem. “De wetenschap ontwikkelt zich voortdurend. Dit is ook zo'n ontwikkeling waaraan ze nodig de regels dienen te worden aangepast.” Gyulai bezweert dat Komen zich geen zorgen behoeft te maken dat een andere zienswijze van de commissie alsnog tot sancties voor het akkefietje van '96 kan leiden. En dat Komen geen verbod op thee-drinken zal krijgen.