Wat is er nog méér nodig dan het juiste diploma?

Een of ander diploma hebben we allemaal wel. Tenminste, vaak. Van voorbereidend beroepsonderwijs tot een 'klassiek' VWO-pakket, van middelbaar beroepsonderwijs tot een doctorsbul: buitengewoon veel Nederlanders zijn doende een diploma te verwerven. Wat je ervoor moet doen om zo'n diploma te krijgen is meestal vrij duidelijk. Voor vak zus is er boek zo, voor vak X zijn er lessen Y. Dan en dan zijn er examens, waarvoor je kunt slagen of zakken.

Veel minder duidelijk is wat daarna volgt. Een advertentie in een krant, op een winkelruit, een vacature van horen zeggen. Een brief, waar wel of niet een uitnodiging tot een nader gesprek op volgt. Een gesprek, waarin de kandidaat wordt beoordeeld op criteria die nergens op papier staan, en waar je wel of niet 'doorheen komt'.

De jaarlijkse onderwijsbijlage School en Beroep van Trouw wandelt dit jaar eens door die vleugel van het opleiding-en banen-gebouw. Niet de leerlingen of de docenten, maar de mensen die personeel aannemen - of niet aannemen - zijn dit jaar aan het woord. Waar letten die nou eigenlijk op? Wat moet je vooral wel, en wat moet je vooral niet doen, zijn, hebben? Hoe maken ze hun keus uit de stapels brieven, de litanie van sollicitatiegesprekken die ze voeren? Wanneer denken ze 'die moeten we hebben', en wanneer denken ze: 'laat die maar zitten?'

We zijn in zestien sectoren van 'het maatschappelijk leven' geweest. Op plekken waar je veel diploma's moet hebben en op plekken waar weinig ook al genoeg is. Op plekken met vooral mannen en op plekken met vooral vrouwen. Op plekken waar het verloop groot is en waar het klein is. Op plekken waar je liefst jong, snel en wild moet zijn en op plekken waar saaiheid juist vertrouwen geeft.

Meer nog dan het bezit van het juiste diploma, leerden we, is nodig dat de sollicitant 'in het plaatje past'. Dat plaatje is wel overal een beetje anders, maar de eis erin te passen is overal constant. 'Net als wij' zijn, blijkt overal de crux.