Spelletje blufpoker over de hoge-snelheidslijn

In de Tweede Kamer wordt rekening gehouden met een grote publieke belangstelling voor het debat over de hoge-snelheidslijn maandag. Bewoners en bestuurders zullen naar Den Haag afreizen om te zien wat er met 'hun' knelpunt gebeurt. De fracties moeten het echter eerst eens zien te worden over het tracé van die snelle trein.

Het kabinet heeft besloten dat de flitstrein vanaf Schiphol over nieuw spoor naar Hoogmade rijdt, om daar in een tunnel onder een deel van het Groene Hart te verdwijnen. Bij Benthuizen komt de trein weer boven en passeert Zoetermeer aan de oostzijde. Tussen Berkel en Rodenrijs en Bergschenhoek door, koerst de HSL dan naar het noorden van Rotterdam. Gedeeltelijk over bestaand spoor rijdt hij verder naar Barendrecht. Daar gaat het over een nieuwe lijn naar een tunnel onder de Dordtsche Kil en vandaar ten westen langs Breda, om bij Hazeldonk de grens over te gaan richting Antwerpen.

Dat tracé door en onder het Groene Hart zint eigenlijk geen van de grote fracties. De VVD wil de trein wel door het groene gebied laten rijden, maar vindt die tunnel niet zo nodig. Dit bouwwerk, kosten 900 miljoen gulden, gaf de doorslag bij de lastige beslissing in het kabinet. Zo kon iedereen leven met het tracé. Al met al kost dit tracé bijna 9 miljard.

D66 en PvdA vinden dat het gebied helemaal met rust moet worden gelaten. Zij opteren voor de variant die is ontwikkeld door ingenieur Bos. Deze 'WB3' in het jargon, ligt zo veel mogelijk naast de snelwegen tussen Amsterdam en Rotterdam, de A 4 en de A 13. De HSL doet daarmee ook Den Haag aan en krijgt een station in de buurt van het Prins Clausplein. Deze oplossing is duurder, al kan bijna niemand zeggen hoeveel duurder precies.

Het CDA komt met een hele nieuwe variant op de proppen. Niet bundeling met de bestaande spoorlijn, zoals eerder wel is bestudeerd, maar verbetering van de bestaande lijn tussen Amsterdam en Rotterdam. Ten zuiden van de havenstad kiest het CDA voor het kabinetsplan. “Dan verknoei je het Groene Hart niet, je verpest de kansen voor Den Haag niet en je krijgt geen concurrentie tussen twee spoorlijnen”, zegt CDA-Kamerlid Leers.

Met het stuk ten zuiden van Rotterdam hebben ook de andere grote fracties geen grote problemen. Wel willen zij - en daar is brede overeenstemming over - een aantal knelpunten oplossen.

De gemeente Breda-Prinsenbeek, vorig jaar door de Tweede Kamer samengevoegd, krijgt ruime steun voor de vurig bepleite verbetering. De HSL gaat daar, evenals op andere stukken waar de lijn bovengronds loopt, over een palenconstructie van zo'n tien meter hoog. Daarmee komt er een ruimtelijke barrière precies tussen Breda en Prinsenbeek in. De gemeente wil de HSL in een verdiepte bak aanleggen, zodat de trein een paar meter zakt. Dat kost 265 miljoen gulden. Kamerlid Versnel (D66): “Dat zijn we na de samenvoeging wel moreel verplicht”.

Ook willen de fracties een andere oplossing voor de doorkruising van het natuurgebied de Devel, bij Heerjansdam. Bos heeft daarvoor een eigen plan bedacht. Welke andere oplossingen mogelijk zijn en wat zij gaan kosten, is nog niet duidelijk. “Als je voor het Groene Hart 900 miljoen uittrekt, komt dit natuurgebied er wel bekaaid af”, vindt VVD-woordvoerster Verbugt.

Bij Zevenbergschen Hoek komen straks drie spoorlijnen bij elkaar. De HSL moet daardoor op 9 meter hoge palen (plus een geluidsscherm van 4 meter) door het dorp. De PvdA pleit hier voor verdiepte ligging, D66 overweegt een van de andere spoorlijnen in een tunnel te laten lopen. Ook dit knelpunt kost tientallen miljoenen. Dan is er bij Effen nog het beekdal van het riviertje Aa of Weerijs. Een tunnel daar kost 300 tot 400 miljoen gulden.

Al met al kosten die knelpunten bij elkaar zo'n slordige 700 tot 900 miljoen gulden. PvdA'er Van Heemst vindt dat verantwoord. “We leggen die lijn voor tientallen jaren aan, je moet dus voor een duurzame oplossing kiezen.” De VVD is het niet eens met Van Heemst. Het geld voor de knelpunten moet komen uit het schrappen van de tunnel onder het Groene Hart, vindt Verbugt.

Het kabinet heeft al duidelijk gemaakt dat het niet van plan is om nog eens extra uitgaven van honderden miljoenen te slikken. Uiteindelijk is de HSL al behoorlijk duurder uitgevallen. Eerst moesten de Belgen worden gecompenseerd voor een tracékeuze die in België slechter uitpakte. Dat kostte 823 miljoen gulden. Tijdens overleg met gemeenten en provincies, in de hoop een bestuurlijk draagvlak te scheppen, gaf minister Jorritsma (verkeer en waterstaat) 535 miljoen uit. En dan die dure tunnel onder het Groene Hart.

De bereidheid van het kabinet om nog meer geld uit te geven voor knelpunten, zal sterk afhangen van de vraag voor welk tracé de Kamer kiest. Is dat duurder dan de kabinetsvoorkeur, dan ziet het er voor Breda / Prinsenbeek, Zevenbergschen Hoek, Effen en het Develgebied slecht uit.

PvdA en D66 kunnen niet zonder meer een meerderheid vinden voor hun Bos-tracé. GroenLinks bijvoorbeeld is het eens met het CDA dat de flitstrein over bestaand spoor moet. Alleen in tweede instantie zou 'Bos' in beeld kunnen komen. De SP wil helemaal geen HSL, maar het geld gebruiken voor beter openbaar vervoer in Nederland.

D66-Kamerlid Versnel verwacht steun van het CDA. “De bal ligt op het veld van het CDA. Zij moeten in onze richting gaan schuiven.” CDA'er Leers piekert er niet over. “Ik hoop dat zij in mijn richting gaan schuiven. Ik bied de PvdA en D66 de kans om de keuze van het kabinet om zeep te helpen. Bovendien steek ik ze een hand toe om zich te profileren ten opzichte van de VVD.”

Voor D66 is het kabinetsplan de tweede optie. De PvdA wil zich er nog niet over uitlaten. Leers is zeker niet van plan alsnog voor deze variant te kiezen. “Ook als oversteekvariant is en blijft dit onbespreekbaar.” De CDA'er hoopt samen met PvdA en D66 te besluiten dat het stuk van de grens tot Rotterdam volgens de kabinetswensen wordt aangelegd, en dat voor het deel daarboven een nadere studie volgt. In dat onderzoek kunnen bestaand spoor en Bos tegen elkaar worden afgewogen.

VVD-Kamerlid Verbugt hoopt maar een ding: dat er geen vertraging optreedt. “Er moet nu eens een besluit komen. Bovendien, als wij te laat beginnen met de uitvoering, krijgen we een schadeclaim van België aan onze broek. Dat staat zo in de overeenkomst met de Belgen. Dat gaat honderden miljoenen kosten.”