VIKTOR KLIMA - 'Knalrode kanselier, tot in zijn genen'

Oostenrijk veert op. Onverwachts kreeg het afgelopen zaterdag een nieuwe kanselier in de schoot geworpen. Regeringsleider Franz Vranitzky was na bijna elf jaar kanselierschap de politiek meer dan zat. Met een vermoeide blik deed hij plichtmatig zijn werk, zo leek het de laatste jaren. Veel Oostenrijkers werden erdoor bevestigd in hun afkeer van de in Wenen bedreven politiek door altijd weer diezelfde gezichten. Het was soms reden om bij de verkiezingen de stem uit te brengen op de Freiheitlichen, de frisse sportjongens van Jörg Haider die de vreemdelingenhaat hoog in hun vaandel dragen.

De nieuwe kanselier, Viktor Klima (49), die maandag de samenstelling van zijn coalitieregering van sociaaldemocraten (SP & Ouml;) en conservatieven (üVP) bekendmaakt, straalt daarentegen de energie uit van een werklustig jong paard. In populariteit streefde hij zijn directe baas Vranitzky al voorbij, blijkt uit opiniepeilingen. Klima is een 'jonkie' in de politiek (sinds 1992). Vorig jaar januari werd hij benoemd tot minister van financiën, maar in dat ene jaar wist hij indruk te maken. En een jaar eerder, als minister van verkeer, vloerde hij in een televisiedebat de mediagenieke Jörg Haider. De 'rode manager', zoals hij wel wordt genoemd, overtrof de populistische FP & Ouml;-leider niet alleen in argumenten, maar ook in uitstraling.

Terwijl Vranitzky de laatste jaren nogal besluiteloos leek, pakte Klima als minister van financiën een paar heikele zaken aan. Zonder blikken of blozen voerde hij een fors bezuinigingsprogramma door. Daarmee zou het jonge EU-lid Oostenrijk kunnen voldoen aan de normen van Maastricht. Tegen alle verwachtingen in leed Klima's populariteit er niet onder.

En de privatisering van Oostenrijks beroemdste bank, Creditanstalt, zo'n twee weken geleden gaf Klima opnieuw zo'n aureool van succes. Kort na het besluit verscheen hij voor de Industrievereniging, een gezelschap van bedrijfsdirecteuren. Door de onvrede over de verkoop van Creditanstalt was de ontvangst koel. Maar na Klima's korte toespraak ontstond er zowaar een euforische stemming.

De sociaal-democraten die Oostenrijk al 25 jaar regeren zijn blij met de komst van Klima als kanselier. Ieder jaar liepen er meer kiezers weg, terwijl de extreem-rechtse Freiheitlichen groter werden. In 1986 had de SP & Ouml; nog vier maal zoveel zetels als de FP & Ouml;, nu is dat tweemaal zoveel. En bij de Europese verkiezingen van oktober vorig jaar hadden de extreem-rechtsen nog maar 60 000 stemmen minder dan de social-democraten. Haider (46) speculeert al openlijk over zijn eigen kanselierschap na de volgende verkiezingen van 1999. De SP & Ouml; denkt nu met Klima een wapen in handen te hebben tegen de groei van Haiders partij. Klima krijgt de komende twee jaar als kanselier de tijd om zich te profileren als leider van de SP & Ouml; en daarmee het tij ten goede te keren.

De Oostenrijkse pers enthousiast na de keuze van Klima tot achtste kanselier van Oostenrijk sinds 1945. De mix van charme en hardheid van deze 'golden boy' zou de nodige frisse lucht kunnen brengen in het duffe Wenen, waar bureaucraten en uitgebluste politici de dienst lijken uit te maken. Hij is een 'Macher', een man van daden, en tevens een man die weet waar je in Wenen de beste Melange of het beste glas bier kunt drinken.

Weinigen hadden erop gerekend dat Klima kanselier zou worden. Hij wilde niet, wist iedereen. Het zou Vranitzky grote moeite hebben gekost om Klima over te halen tot deze post. Het huwelijk van deze 'workaholic' was in 1994 op de klippen gelopen. Klima was kapot, nadat zijn vrouw en twee kinderen hem hadden verlaten. Hij ontmoette de jonge onderwijzeres Sonja, waarmee hij in 1995 trouwde. Ze maakten een 'Lebensplan'. Tot het jaar 2 000 zou Klima in de politiek blijven. Daarna zou het werk hem minder opslokken en zouden ze vertrekken uit hun rijtjeshuis (met hond en tuintje) in Schwechat, vlak bij Wenen, naar een kleine boerderij. Maar hij zwichtte toch voor de 'democratische plichten'.

Het socialisme werd Klima met de paplepel ingegoten. “Ik ben tot in de genen knalrood”, zei hij eens. Klima werd zelfs vernoemd naar de stichter van de Oostenrijkse socialistische partij, Viktor Adler. Grootvader Klima - de naam verwijst naar Boheems-Hongaarse voorvaderen - was marxist, zijn vader trok er in verkiezingstijd met hem 's nachts op uit om de eigen biljetten over de plakkaten van tegenstanders te plakken.

Op de middelbare school was hij al actief voor de partij, als student ging hij andere prioriteiten stellen. Hij studeerde bedrijfseconomie en had daarnaast een baan in een automatiseringsbedrijf. Daarnaast bouwde hij een huis voor zijn familie. Door de vele bezigheden deed hij wat langer over zijn studie. Als werkstudent kwam hij in 1969 terecht bij het olie- en chemieconcern üMV, het grootste bedrijf van Oostenrijk. Daar doorliep hij een droomcarrière tot financieel directeur. Klima viel op bij kanselier Vranitzky en werd in 1992 gevraagd minister van verkeer te worden.

Critici vinden dat Klima te vriendelijk omgaat met Jörg Haider. In tegenstelling tot veel andere partijgenoten schuwt hij de FP & Ouml;-leider niet maar groet hij hem vriendelijk als hij hem in het parlement ontmoet. Dit leidt tot speculaties, vooral in de kringen van regeringspartner üVP, dat Klima ooit bereid zou zijn om met de Freiheitlichen een bruin-rode coalitie te vormen.

Maar anderen zeggen dat Klima de FP & Ouml;-leider eerder de dood in zal kussen. Als jongen was hij al een overtuigd anti-fascist. Op achttienjarige leeftijd demonstreerde hij tegen de Weense professor Borodajkewicz die op zijn college's de nazi-ideologie propageerde. De betoging, waarbij een dode viel, was een van de heftigste in de na-oorlogse geschiedenis van Oostenrijk.

Klima's hartelijkheid tegen vriend en vijand is zijn handelsmerk. Altijd even correct, gekleed in een goedgesneden blauw pak, een wit overhemd en meestal met een rode das, en voorzien van een stralende glimlach treedt hij anderen tegemoet. Maar met een idee, een strategie, op zak en wellicht ook met een plan om Haider al lachend een kopje kleiner te maken.