De snelle westerse hap op veroveringstocht in India

NEW DELHI - “En wat dacht u van onze beroemde ijsjes?” Het winterse Delhi, met avondtemperaturen rond de vijf graden, nodigt niet echt uit tot een dergelijke versnapering. Maar de telefonische stem klinkt hartverwarmend. Dat wordt dus ijs; pizza en ijs. “Okiedoo”, klinkt het joviaal, “uw bestelling is al op weg”.

Een kwartier later komt de Indiase pizza-koerier op zijn brommertje voorgereden. De knaap draagt een heus strikje; het ontbreekt er nog maar aan dat hij de pizza op een zilveren schaal komt binnendragen. Het eten zit stevig in plastic verpakt. Een stapel servetjes ontbreekt niet. Snel, schoon en zakelijk: 'fast food' verovert het Subcontinent.

De koerier werkt voor Nirula's, een van de bekendste Indiase fast food-ketens, die met name in de grote steden van het Zuidaziatische land al enkele jaren goede zaken doen. Nirula's en andere bedrijven vormden het Indiase antwoord op de Amerikaanse reuzen van de snelle hap, die nooit eerder toestemming kregen in India een eigen zaak te openen.

Dat laatste is aan het veranderen. Geen belangrijker investeerder in de Indiase economie dan juist de VS. De politieke betrekkingen tussen de grootste en de oudste democratie ter wereld mogen dan koeltjes zijn, op handelsgebied weten de twee elkaar steeds beter te vinden. Maar handelsrelaties brengen culturele wrijvingen met zich mee.

Dat blijkt ook nu India de interesse heeft gewekt van de westerse drank- en voedselindustrie. Toen in oktober 1993 Coca Cola India kon bijschrijven als zo'n beetje het laatste land ter wereld waar 'the real thing' gedronken kan worden, gromde hier en daar een protest. Veel erger werd het toen Amerikaans fast food de Indiase markt betrad.

“Dit land heeft geen zakken chips nodig. Dit land heeft computerchips nodig.” Het is de slogan van L. K. Advani, de leider van India's grootste oppositiepartij in het landelijke parlement, de Bharatiya Janata Partij (BJP). Met de algemene verkiezingen van april in het vooruitzicht heeft de hindoe-partij BJP haar selectieve nationalisme flink aangescherpt.

Een van de jongste slachtoffers van de BJP-campagne tegen alle vermeend overbodige, buitenlandse belangstelling is het Amerikaanse bedrijf Kentucky Fried Chicken (KFC), dat vorig jaar in de zuidelijke plaats Bangalore zijn eerste Indiase vestiging opende. KFC moest vrijwel onmiddellijk weer dicht, zogenaamd omdat in de gefrituurde kip ontoelaatbare hoeveelheden van de smaakversterker MSG waren aangetroffen.

In de hoofdstad New Delhi trof KFC bijna een vergelijkbaar lot. De 'stadstaat' Delhi kent de BJP als regeringspartij. Kort na opening van zijn zaak moest Kentucky Fried Chicken de glazen toegangsdeuren weer sluiten. Als belangrijke reden werd het feit genoemd dat in de zaak “twee vliegen” waren aangetroffen.

Met deze beschuldiging dreigde de BJP zich onsterfelijk belachelijk te maken. Voor de rechtbank ontspon zich zelfs een absurde discussie of de vliegen vóór danwel ná openingstijd waren gezien. De rechter achtte het wijs niet mee te gaan in dit debat en gaf KFC onlangs toestemming de zaak te heropenen.

En dus schalt weer pittige westerse popmuziek door de geluidsinstallatie van het restaurant in de wijk New Friends Colony. Aan de muur hangen pogingen tot moderne schilderkunst. Wie eningszins gewend is aan de Indiase maat van hygiëne staat versteld over de orde en netheid in de zaak. De geschrobde vloeren doen bijna pijn aan de ogen.

Indiase maaltijden zijn even uitgebreid als - voor velen - smaakvol. Het junk-voer van KFC en anderen lijkt daaraan niets te kunnen toevoegen. Toch is het westerse eten bij een snel groeiende groep mensen uit de Indiase middenklasse bijzonder populair. Dat bleek al bij de imitatie-restaurants als Nirula's, het blijkt nog sterker bij Kentucky Fried Chicken.

“Dit type restaurants is voor Indiërs werkelijk een grote ontdekking”, zegt Sumeet Saxena, de enthousiaste bedrijfsmanager van KFC in Delhi. “Mensen verdienen het beste van het beste. Nirula's kenden zij al? Puik. We hebben er geen last van. Concurrentie is wat de markt nodig heeft. Nog meer fast food zaken? Ook puik.”

In zijn vlotte bloes met KFC-logo en korte mouwen, in balans gehouden door een representatieve stropdas, glimt Saxena van vertrouwen. Het vliegen-drama ligt weer achter hem. “Het was te gek voor woorden, walgelijk. Wij maken hier geen vliegen, wij maken kip.” Maar ook vegetarische 'burgers' uiteraard, want KFC wil zijn Indiase klanten kennen.

“Wat ons uniek maakt, is dat wij zorgen voor kwaliteit, kwaliteit en kwaliteit.” Dat lijkt drie keer hetzelfde, maar Saxena wenst slechts het belang ervan te onderstrepen. “Dit concept is in een land als India behoorlijk nieuw, net als concurrentie. Met de wensen van klanten werd hier tot voor kort nauwelijks rekening gehouden.”

Rond een tafeltje bij het enorme raam aan de straatkant doen vier vrouwen zich te goed aan een KFC-lunch. Zij lijken model te staan voor het type klant dat het bedrijf binnen wil halen: jong, meer dan gemiddeld opgeleid en met een scherp oog voor al het nieuwe dat van over de grens India binnenkomt. De sjaals en neusringetjes zijn Indiaas, de benen gaan gestoken in jeans.

Het 19-jarige viertal volgt een handelsopleiding. “Wij hopen zakenvrouwen te worden”, zegt Ekta. “Dat zullen we ook worden”, vult Pooja aan. Vroeger kwamen zij al vaak bij Nirula's, maar Kentucky Fried Chicken heeft een nog veel sterkere klank. “Wij hadden er veel over gehoord, het moest erg goed zijn.” Dat laatste kunnen zij nu beamen. “Wij zijn dol op kip.”

Andere Indiërs van hun leeftijd zijn wellicht ook liefhebbers van kip, maar haten het 'culturele imperialisme van de VS en zijn bondgenoten'. Zo werd het deze maand althans weer eens omschreven door een groep Indiase studenten, die in Delhi protesteerden tegen de vertoning van de nieuwste James Bond-film. De vrouwen lachen erom.

“Het Westen kan geen kwaad, wij nemen alleen de goeie dingen over. Indiërs zullen altijd Indiërs zijn. Wij respecteren de cultuur van onze ouders en de waarden die wij van hen hebben geleerd. Maar wij staan ook open voor het vrijere denken uit het Westen en de mogelijkheid om zelf je oordeel te vormen en beslissingen te nemen.”

De BJP-regering in Delhi denkt daar wellicht anders over. De analiste van het laboratorium dat het voedsel van KFC onderzocht en in orde bevond, is onlangs geschorst. De impliciete beschuldiging aan haar adres is dat zij zich door de Amerikaanse gigant heeft laten betalen. “Het is duidelijk, de verkiezingen komen eraan”, weet KFC-manager Saxena.

Er zijn lessen te leren voor KFC's grote concurrent, het eveneens Amerikaanse McDonald's, dat al geruime tijd de Indiase markt verkent en plannen heeft alleen al in de hoofdstad zeven zaken te openen. Een originele Big Mac is in het land van de heilige koe sowieso uit den boze. McDonald's mikt op het succes van de 'lamsburger'. Vriend en vijand liggen op de loer.