'Komende decennia beter apart'

Van een onzer verslaggeefsters BREDA - Een gesprek met de paus? Nee, dat is nu niet mogelijk. En wat hij vindt van de moslims? “Niemand hoeft ons te vertellen wie dat zijn”, zegt de Servisch-orthodoxe metropoliet Amfilohije Radovic, “vijfhonderd jaar hebben we onder het Turkse juk geleefd. En dat was een tragische ervaring.”

Vergevingsgezindheid en dialoog: het zijn twee zaken waar de Servisch-orthodoxe kerk het nogal moeilijk mee had en heeft. Want die kerk is heel sterk een nationale kerk. Of zoals Radovic het zegt: “Servier zijn en orthodox zijn vallen samen.” En met de oorlog in het voormalige Joegoslavie is, voor de kerk zeker, die band alleen maar sterker geworden.

Wat dat betreft zijn de resultaten van een bezoek van een driekoppige delegatie - behalve Radovic, ook bisschop Daniela Krstic en priester Dragan Terzic - aan Nederland en Belgie opmerkelijk. Met Pax Christi, dat de vertegenwoordigers van de Servisch-orthodoxe kerk uitnodigde, is onder meer afgesproken dat na de oorlog 'als teken van verzoening' meegewerkt zal worden aan de wederopbouw van drie verwoeste kerkgebouwen: een orthodoxe kerk in Kroatie, een katholieke in door moslims beheerst gebied en een moskee in een streek waar Serviers de boventoon voeren (vermoedelijk die in het Noordbosnische Banja Luka).

Historie herschrijven

Bovendien zal, zo zei bisschop Ernst, voorzitter van Pax Christi Nederland, die de delegatie dinsdagavond in Breda ontving, er een commissie komen, bestaande uit twee Serviers, twee Kroaten en twee Duitsers, die de (kerk)geschiedenis van de Balkan opnieuw gaat bekijken en eventueel herschrijven. Er bestaan namelijk nogal uiteenlopende interpretaties van dezelfde onderwerpen. Het aantal slachtoffers (en het aandeel van Serviers daarin) van het Kroatische Ustasha-bewind tijdens de Tweede Wereldoorlog bijvoorbeeld is een voortdurende bron van onenigheid, en de rol die de katholieke kerk daar al dan niet bij heeft gespeeld.

Of dat een meer eensgezinde visie op de geschiedenis op zal leveren, valt voorlopig nog af te wachten. Want de argwaan tegen alles wat katholiek, dan wel 'Turks' (moslim) is, is groot, zo bleek uit diverse antwoorden van de delegatie. De metropoliet gelooft in ieder geval niet dat Serviers, Kroaten en moslims de komende 20, 40 jaar kunnen samenleven.

Waarna hij verzucht dat alleen God weet waarom juist die drie groepen gedwongen zijn bij elkaar op de Balkan te leven, “terwijl ze er juist alleen willen zijn”. Ook daarom, zegt hij, is het maar beter dat de volken de komende decennia gescheiden leven, zeker “gezien de nieuwe genocide op het Servische volk”.

Buitenwereld

De metropoliet ziet voorlopig ook geen specifieke taak voor zijn kerk om een nieuw 'Joegoslavie' mogelijk te maken. Zijn zorg betreft in de eerste plaats de Serviers, die door de buitenwereld zo fout beoordeeld worden. “Onze patriarch Pavle heeft van begin af aan de juiste houding gehoud. In dit conflict zijn alle drie de partijen schuldig. Maar er bestaan in het westen zeer veel vooroordelen over Servie. Die zijn al heel oud, ze dateren uit de tijd van Thomas van Aquino.”

Al moet hij wel toegeven dat er in Servie en met de Serviers het een en ander mis is. Dat komt, volgens hem doordat “de vreze Gods geheel is verdwenen”. Want orthodox geloof en Servier zijn mogen voor de kerk dan identiek zijn, menige Servier weet van het geloof niet meer dan hoe hij een kruis moet slaan. Hetzelfde geldt voor moslims en Kroaten, aldus Radovic, bij wie de secularisatie ook zwaar heeft toegeslagen.

Dat is allemaal de schuld van die “pseudokerk”, het communisme, zegt hij, dat nog altijd aan het bewind is in klein-Joegoslavie, “want het zijn nog steeds dezelfde mensen die er zitten, alleen hun partij heeft een andere naam”. En misschien dat God daarom wel de hedendaagse catastrofe op de Balkan heeft afgestuurd.