Speciaal kistje brengt jaloezie en dood in rustig straatje

A CAIXA. Regie: Manoel De Oliveira. Met Luis Migul Cintra, Isabel Ruth en Glícinia Quartin. Te zien in Amsterdam - Rialto, Breda - Chassé Cinema. De Oliveira-retrospectief: Amsterdam - Rialto, Breda - Chassé Cinema, Cuijk - Filmtheater, Eindhoven - Plaza Futura, Den Bosch - Filmtheater Jeroen, Niewendijk - Filmclub, Nijmegen - Cinemariënburg, Oosterhout - Filmtheater, Tilburg - Filmtheater Louis, Utrecht - 't Hoogt, Veghel - De blauwe kei.

Door zijn immense ervaring lijkt De Oliveira geen slechte films meer te kunnen maken. Zelfs een kleine film als 'A caixa' (1994) is bij hem een kijkfestijn, eenvoudigweg omdat De Oliveira zo zoetjes aan op zijn klompen aanvoelt hoe een verhaal verteld moet worden en waar je daartoe de camera neer dient te zetten.

'A caixa' ('Het kistje') is gebaseerd op een toneelstuk van Prista Monteira. Plaats van handeling is een arme wijk in het oude Lissabon. Daar woont, aan een trapsgewijs oplopend straatje, een blinde man. Hij komt aan de kost door te bedelen en maakt daarbij gebruik van een kistje dat door de overheid speciaal voor dat doel aan sommige gehandicapten gegeven wordt. Het huishouden van de blinde wordt bestierd door zijn dochter, die wat bijverdient als wasvrouw. Haar werkeloze echtgenoot, een nietsnut en klaploper van het zuiverste water, profiteert schaamteloos van het gezwoeg van zijn vrouw en de gulle gaven die in het kistje van zijn schoonvader belanden.

Dat kistje wekt de jaloezie van de straatarme buren van de blinde. Iedereen zou wel zo'n goudmijntje willen hebben en willen beschikken over een meelijwekkend verhaal dat - zonder dat je er iets voor hoeft te doen - geld als water oplevert. Na veel geharrewar wordt het kistje gestolen en gebeuren er daardoor de vreselijkste dingen. Er vallen zelfs doden in het normaal zo rustige straatje. Maar zie, al die rampen bezorgen de dochter van de blinde zo'n zielig verhaal, dat ze in korte tijd zelf een fortuin bij elkaar weet te bedelen.

Zoals al aangegeven verfilmt De Oliveira deze - inhoudelijk helaas wat magere - tragikomedie over de hebzucht in een bedaard klassieke stijl. Hij benut de pittoreske locatie optimaal en zet in enkele rake monologen en dialogen heel overtuigend een aantal arme sloebers en opportunistische overlevers neer. Nooit haalt De Oliveira met de camera malle fratsen uit. Bij hem registreert die alleen maar. Bij hem dient het camera-oog maar één doel: het zo helder mogelijk vertellen van een verhaal. 'A caixa' is geen bijzondere of vernieuwende film. Wel is het een ijzersterk bewijs van de stelling: vakmanschap is meesterschap.

Dat De Oliveira veel meer in zijn mars heeft dan alleen deze kleine film, valt te constateren in een (te) klein retrospectief dat deze week in enkele filmtheaters van start gaat. Naast 'A caixa' zijn daar te zien : 'Aniki Bobo' (1942), 'Francisca' (1981). 'Os canibais' (1988), 'Non ou a va gloria de mandar' (1990), 'A divina comédia' (1991), 'O dia do desespero' (1992) en 'Vale Abraao' (1993).