Kritiek op voorstel VN-bijdrage Washington te verlagen

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Het voorstel van secretaris-generaal Boetroes-Ghali van de Verenigde Naties om de contributie van de Verenigde Staten te verlagen, toont zijn wanhoop over de financiële crisis binnen de VN. De meeste Europese landen reageerden gisteren verontwaardigd op het plan.

De VN, die financieel volledig afhankelijk zijn van de bijdragen van lidstaten, verkeren al geruime tijd in grote problemen doordat de contributies niet worden betaald. Volgens Boetroes-Ghali dreigt er zelfs een faillissement. Het achterstallige bedrag - bestemd voor algemene taken van de VN en voor vredesoperaties - zou inmiddels zijn opgelopen tot vier miljard gulden, waarvan de helft door de VS is verschuldigd. De crisis bij de VN is inmiddels zó groot dat de organisatie haar secretariaat moet betalen uit het potje voor vredesoperaties. Enkele landen, waaronder Nederland, hebben hun bijdrage voor 1996 vervroegd gestort om de ergste financiële nood te lenigen.

Boetroes-Ghali stelde dinsdag voor dat geen van de 185 lidstaten ooit méér zou hoeven bijdragen dan vijftien tot twintig procent van het VN-budget om “te benadrukken dat de VN een instrument is van alle naties”. Ondanks deze mooie woorden was het voorstel duidelijk bedoeld als een handreiking aan de Verenigde Staten, die als enige lidstaat boven de grens van twintig procent zit. Door Boetroes-Ghali's voorstel zouden de VS tot tweehonderd miljoen gulden per jaar minder hoeven te betalen. De secretaris-generaal wil nog voor september een speciale Algemene Vergadering houden om zijn voorstellen te bespreken. Iedere nieuwe berekening van de contributies - die nu nog afhankelijk zijn van het welvaartsniveau van een land - moet door de Algemene Vergadering worden goedgekeurd.

De Europese landen reageerden onthutst op de plannen. “Ik ben geschokt”, verklaarde Paolo Fulci, de Italiaanse vertegenwoordiger bij de VN. “Wie moet dat gaan betalen? De VN doen er beter aan nu eindelijk maar eens de wanbetalers te straffen.” Italië is op dit moment voorzitter van de Europese Unie, waarvan de landen nu gezamenlijk 35 procent van de kosten van de VN betalen. Iedere verlaging van de bijdrage van de VS zal voor een belangrijk deel door de EU moeten worden opgebracht.

Nederland reageerde gematigder. Een woordvoerder van buitenlandse zaken zei dat “te veel landen er nog geen blijk van geven de ernst van de situatie te beseffen. Daarom is het goed dat de secretaris-generaal zijn eigen verantwoordelijkheid neemt om te zoeken naar een uitweg uit de voortdurende moeilijkheden.” Het is echter de vraag of de Amerikanen door dit voorstel nu hun houding ten aanzien van de VN zullen wijzigen. Het door Republikeinen gedomineerde Amerikaanse Congres weigert de betalingen aan de VN goed te keuren zolang de VN-organisatie niet drastisch bezuinigt.

De Algemene Vergadering van de VN heeft vorig jaar de eerste bezuinigingsmaatregelen genomen. In december werd een nieuwe begroting aangenomen die met vier miljard gulden gelijk bleef aan het jaar daarvoor (en dus geen rekening hield met de inflatie). Bovendien heeft Boetroes-Ghali de opdracht gekregen meer dan honderd miljoen gulden extra te bezuinigen. De financiële topman bij de VN Joseph Connor concludeerde dan ook dat door de bezuinigingen tien procent van de 14 000 medewerkers op de hoofdkwartieren van de VN zullen moeten afvloeien.

Omdat ze een eigen budget hebben, worden de bijzondere organisaties van de VN - zoals de Wereldgezondheidsorganisatie en de onderwijs- en cultuurorganisatie Unesco - door al deze bezuinigingen voorlopig niet getroffen. Maar ook tegen die organisaties wordt al jaren gefulmineerd vanwege het financieel wanbeheer. De Amerikanen trokken zich in 1984 terug uit Unesco, en afgelopen december uit de organisatie voor industriële ontwikkeling Unido.

Bij het personeel van de verschillende VN-vestigingen is inmiddels grote onrust ontstaan. Vooral het hoofdkwartier in New York lijkt te worden getroffen door de bezuinigingen, waarmee de VS als grootste wanbetaler ook de grootste consequenties zal ervaren van de financiële crisis bij de VN.