De 'bugs' zijn er vrijwel uit

Wat voorafging:

Heus, er gaan weken, soms maanden, voorbij dat een sterrenkundige niet eens in de buurt komt van een sterrenkijker. Franx: “Het waren intensieve weken achter de computer. Ik heb samen met een promovendus in Groningen en een post-doc onderzoeker in Leiden beelden zitten verwerken. In Groningen ging het om data van ver weg gelegen sterrenstelsels die ik enkele jaren geleden al had verzameld tijdens een observatieperiode in Arizona. Al die tijd heeft het in de kast gelegen en we vonden het raadzaam om er nu eens nauwkeurig naar te kijken.”

“Het is niet zo dat die beelden ongeschonden over het scherm rollen. Mijn promovendus is drie weken lang voornamelijk bezig geweest om instrumentele fouten uit de data te halen. Allerlei minuscule afwijkingen in de gebruikte apparatuur bij de waarnemingen kunnen grote gevolgen hebben voor wat je uiteindelijk te zien krijgt. En er is grote aandacht bij nodig, want het gaat om plaatjes van duizend bij duizend beeldelementen groot. Dat is heel veel, ook naar onze begrippen. Maar het vervelende werk zit er bijna op. De 'bugs' zijn er nu vrijwel uit.”

“Bij de post-doc, in Leiden, kan ik niet continu meekijken. We spreken elkaar eens in de paar dagen en per e-mail. De post-doc was vooral bezig met een eigenhandige reparatie van de beelden die de Hubble ruimtetelescoop nog vóór zijn onderhoudsbeurt naar de aarde had verstuurd. We zijn nu zo ver dat we met onze eigen software de boel hebben hersteld. Wat we nu zien, is net zo goed als wat de Hubble had geleverd als-ie niet kapot was geweest.”

Nog ontdekkingen gedaan?

“Ja hoor. Vooral in de software die we gebruiken. Haha. In alle ernst: we moeten de software waarmee we de data te lijf gaan voortdurend bijstellen. Het is een continu leerproces. Maar vergeet niet dat het hier om hele nieuwe toepassingen gaat. Dat maakt het ook weer de moeite waard. Dat is wetenschap. Het doen kost niet zo veel tijd, maar het beslissen hoe we het gaan doen wèl.”

“We hebben nog niet veel op papier. Dat komt nog wel. Want na de software voor de verwerking van de data is de analyse-software aan de beurt. En dan komen we pas echt te weten wat we nu oppervlakkig zien. Het is wel zo dat we enige tijd geleden nog meenden blauwe centra in de sterrenstelsels te zien, maar dat we nu eigenlijk tot de slotsom zijn gekomen dat dit verschijnsel ook wel door de instrumenten kan zijn veroorzaakt. Dat moeten we nog nader onderzoeken en ook daar zal nog flink wat tijd in gaan zitten.”