Zorg en sociale zekerheid in verkiezingsjaar op tweesprong

Er is weer een belangrijk jaar voor de democratie aangebroken. In 1998 wordt het volk gevraagd om de vertegenwoordigers in het nieuwe parlement te kiezen. Er zal daaruit weer een regering gevormd worden. Heel belangrijk dus: democratie, het volk regeert uiteindelijk via de gekozen volksvertegenwoordiging. Belangrijk ook omdat er op dat moment mogelijkheden zijn om regeringsbeleid een andere wending te geven.

Maatschappelijke ontwikkelingen zien we vaak op die manier weerspiegeld in een nieuwe kleur in de politiek. De afgelopen vier jaar is er een paarse combinatie geweest, een mengsel van rood en blauw, socialistisch en liberaal met daar tussenin D66 als een soort bindmiddel. De richting die dit kabinet heeft gekozen is er een geweest van een verdergaande privatisering van een heleboel collectieve sectoren. De zorgsector en het terrein van de sociale zekerheid zijn daar vooral een voorbeeld van.

In wezen is dat een liberalisering waartegen maar heel weinig geluid van de PvdA is gehoord. Immers die partij zou juist moeten zijn opgekomen voor hert handhaven van een zo breed mogelijke solidariteit via de sociale verzekeringen.

Programma's

Om te gaan kiezen dit jaar is het van belang om te weten wat de politieke partijen voor ons in petto hebben. Al die partijen hebben een soort ontwerp verkiezingsprogramma gemaakt. Als we die bestuderen zien we wat ons te verwachten staat als bepaalde partijen het regeringsbeleid zullen vormen.

Voor de zorg- en sociale zekerheidssector, de gebieden waar het sociale gezicht van een partij het meest moet blijken, werd onlangs een congres in Zwolle gehouden.

Hierin gaven de partijen middels hun vertegenwoordigers een toelichting op de paragraaf die over de zorg en sociale zekerheid gaan. Vele werkers in deze sectoren hoorden dit aan en stelden kritische vragen. We kwamen tot de conclusie dat er heel wat te kiezen valt. De meningen van de partijen verschillen nogal.

- Het CDA krijgt haar sociale gezicht weer helemaal terug. In het programma onder de titel 'Samen leven doe je niet alleen' gaat men er voor de zorgsector van uit dat er een eenduidig stelsel moet komen met een hoge mate van solidariteit, waar rijk betaalt voor arm, jong voor oud en gezond voor ziek. Kwaliteit en menswaardigheid staan centraal. Mensen in een kwetsbare positie hebben recht op een goede zorgverlening.

- De PvdA stelt ook dat er een zorgstelsel moet komen waar de zorgvraag van de patiënt centraal moet staan.

- Het VVD-programma ademt een zorgvisie waarbij de marktwerking voorop staat. De liberalen zien de zorgverzekering als een echte verzekering. Dat geldt ook voor de ziekteverzuimregelingen. De ingezette weg waarbij de werkgever verantwoordelijk is voor de betaling van het ziekteverzuim dient te worden voortgezet. Laat men zich maar verzekeren tegen ziekte verzuim en langdurige arbeidsongeschiktheid.

- D66 houdt het midden een beetje tussen de beide uitersten. Enerzijds onderschrijven ze het huidige beleid van een steeds verdergaande privatisering, marktwerking en concurrentie, anderzijds waarschuwen ze wel voor het ontstaan van problemen als we de sociale zekerheid tot het minimum beperken.

Kosten

In de afgelopen vier jaar is de reorganisatie van ons verzekeringsstelsel stop gezet. We hadden daarvoor het idee met het plan-Simons om te komen tot een basisverzekering tegen ziektekosten voor iedere Nederlander. De scheiding tussen particulier verzekerden en ziekenfonds zou worden opgeheven. Dat ging niet door en de nieuwe minister voor volksgezondheid, mevrouw Borst, wilde rust aan het front brengen. Ze stelde voor om slechts kleine stapjes te nemen.

Dat heeft ertoe geleid dat er eigenlijk in de stelselwijziging niets is gebeurd. Maar toch zijn er wel stapjes gezet die almaar de richting zijn uitgegaan van een vermindering van de solidariteit. Het invoeren van eigen risico's is daar een bewijs van.

Wat willen de partijen volgens hun ontwerp-verkiezingsprogramma voor de toekomst? Ook hier weer een verschil in opvatting.

- De VVD wil het ziekenfonds opheffen en wil af van de premie die afhankelijk is van het inkomen zoals we dat thans in de ziekenfondsverzekering kennen. Men stelt voor een vaste premie te heffen. Voor mensen die dat niet kunnen opbrengen zou er een soort zorgsubsidie moeten komen, een armentoeslag. We kennen dat systeem ook in Amerika. Er is daar een overheidsbijdrage voor armen en arme ouderen. Maar velen vallen daar weer niet onder en kunnen de premie niet betalen. Ze vallen dan als onverzekerden buiten de gezondheidszorg behalve als er acuut iets is en ze direct moeten worden geholpen. Die hulp is dan ook het allerminiemste wat kan worden gedaan. Het zal altijd zo blijven dat, wanneer er geen solidariteit meer is in de ziektekostenverzekering of in de arbeidsongeschiktheidsverzekering, mensen met een laag inkomen op een of andere manier de dupe worden.

- De PvdA zit het andere eind van het scala. Deze partij wil toch naar een basisverzekering voor iedereen met een naar draagkracht geheven premie. Het oude idee dat al jaren opgeld doet is ook nu weer in het verkiezingsprogramma terecht gekomen. Helaas heeft de PvdA als huidige regeringspartij niet erg veel laten blijken van het willen vasthouden aan het uitgangspunt van een sociale verzekering voor alle burgers.

- D66 wil de situatie laten zoals het is, maar wil het ziekenfonds uitbreiden van een werknemersverzekering naar een inkomensverzekering. Iedereen die minder dan een bepaald bedrag verdient moet in het ziekenfonds kunnen, niet alleen de werknemers.

- Het CDA opteert ook voor een sociale verzekering. De partij wil dat ziekenfonds en particuliere verzekering naar elkaar toegroeien, het convergentiemodel. Langzamerhand zal dan een verzekering voor iedere burger ontstaan.

In de meeste verkiezingsprogramma's staat dat er veel aandacht zal moeten zijn voor de zogeheten care-sector: gehandicapten, afhankelijke ouderen, psychiatrische patienten enzovoorts. In het CDA-programma wordt expliciet aangegeven dat er meer geld naar die sector toe moet en ook de PvdA wil veel meer handen aan het bed. Deze zorg wordt voornamelijk uit de AWBZ betaald. De genoemde partijen willen deze scheiding tussen AWBZ- en ziekenfondsparticulier gefinancierde zorg langzaam laten verdwijnen. Er kan zo een meer samenhangend systeem ontstaan.

Nadruk op de zorg is ook noodzakelijk als het gaat om het opheffen van de wachtlijsten. Alle programma's geven aan dat het niet verantwoord is om te lange wachtlijsten in de zorg te hebben. Iedereen is ervan overtuigd dat dit zo snel mogelijk moet worden opgelost

Nieuw kabinet

Na de verkiezingen krijgen we een nieuw kabinet. Zal het een vervolg worden van paars-I? Als dat zo is voorspelt het voor de volksgezondheidssector niet veel goeds.

VVD en PvdA liggen immers mijlenver van elkaar. Er moeten dan weer allemaal compromissen worden gesloten. Het gevolg hiervan is dat de noodzakelijke verandering niet zullen plaatsvinden.

Ook CDA en VVD liggen ver uit elkaar en ook dat zou tot een compromissenbeleid leiden waarbij de VVD als een veel grotere partij zo het er nu uitziet de liberalisering en daardoor de privatisering van de zorgsector doorzet.

D66 lijkt veel kleiner te worden en kan dus nauwelijks meer als een buffer tussen grote partijen optreden met een bepaling van het beleid.

Mijn voorkeur gaat sterk uit naar een combinatie van CDA en PvdA als ik kijk naar het sociale karakter van het beleid. Maar dat houdt wel in dat we als bevolking ervoor moeten zorgen dat deze partijen samen de meerderheid krijgen.

Ethiek

Maar er is nog een andere punt waardoor ik graag deze combinatie als regering wil hebben. De ethische kwesties in de zorgsector zijn overweldigend groot. Er zullen op dat terrein heel wat beslissingen moeten worden genomen.

Problemen met de ontwikkelingen van genetische screening, klonen, organenkweek in levende wezens, levensbeëindiging, deze onderwerpen zullen de aandacht moeten krijgen. En daar zou de christen-democratische inbreng niet mogen ontbreken. Immers juist christenen kunnen daar het geweten van de samenleving zijn en kunnen de discussie op gang brengen.

Maar dan moeten ze wel regeringsverantwoordelijkheid dragen om een krachtige stem te kunnen laten horen en mee te kunnen beslissen over de richting die we ook in dat opzicht uit zullen gaan.