Groningse chirurg snijdt eenvoudig flink stuk van vergroot hart weg

Van een onzer verslaggevers GRONINGEN - De Groningse hart-longchirurg dr. M.H.J. Brouwer hoopt volgende maand voor de eerste keer een voor Nederland revolutionaire hartoperatie uit te voeren. Van het spierweefsel van de linker kamer van een vergroot hart en van een klep wordt een flink stuk weggesneden, waardoor het hart weer op het gebruikelijke formaat komt.

De methode is bedacht door de Braziliaanse arts Randas Batista, die onder eenvoudige omstandigheden werkt in een dorpsziekenhuis in de buurt van Curitiba. Batista is opgeleid in Toronto. Hij is behalve dokter ook boer en zag op een dag hoe een slang op zijn ranch een koe had doodgebeten en hoe de koe op de slang viel en deze verpletterde. Hij opende de kadavers en ontdekte dat de harten proportioneel gelijk waren. Dat de verhouding tussen hartwand en -volume in beide dieren hetzelfde was, bracht Batista op het idee het hart van mensen met een vergroot hart gewoon te verkleinen.

“Batista is een beetje avontuurlijker dan ik,” zegt dr. Brouwer. “Het is een indrukwekkende keep in het hartweefsel die hij waagde. Toen ik er voor het eerst over hoorde, kon ik het bijna niet geloven. Zowat één derde van de linker kamer snijdt hij weg. Zijn patiënten zitten de volgende dag alweer achter hun ontbijt.” Bij zijn bezoek aan Batista, vorige maand, zag Brouwer oud-patiënten die na de ingreep teruggekeerd waren naar hun zware arbeid in de bouw.

Batista werkt in Brazilië onder eenvoudige omstandigheden met weinig opgeleid personeel. “Wíj leggen iemand na zo'n operatie een of twee dagen aan de monitor. Dáár kijkt de verpleegster na de operatie een enkele maal naar de voeten van de patiënt. Zolang die nog roze en warm zijn, gaat alles goed. De ingreep leidt tot een verbazingwekkend vlot herstel en de meeste patiënten kunnen na korte tijd hun gewone bezigheden hervatten.”

Een falend hart komt meestal neer op een vergroot hart dat niet in staat is het bloed rond te pompen. Veel hartpatiënten zijn daardoor benauwd en ernstig invalide. De aandoening komt ook bij jongere mensen voor, bijvoorbeeld na een virusinfectie.

Bij hartfalen kan de cardioloog medicijnen geven die ervoor zorgen dat er minder vloeistof rondgepompt hoeft te worden of die de hartfunctie ondersteunen. Als dit niet voldoende meer oplevert kan men een donorhart geven of een wikkelhartoperatie toepassen. Bij de laatste ingreep wordt een deel van de rugspier om het hart gewikkeld. Een pacemaker stimuleert deze rugspier en die versterkt zo de werking van de hartspier.

Er worden in Nederland per jaar circa 45 harttransplantaties verricht en dat aantal kan niet veel meer omhoog als gevolg van een tekort aan donorharten. Ook het aantal wikkelharten is zeer beperkt.

“Wie nu afvalt voor een harttransplantatie of een wikkelhart kan in aanmerking komen voor de 'Batista-operatie' in plaats van almaar te blijven wachten op de operatie,” verwacht Brouwer. “Later, als we wat meer ervaring hebben en alles goed gaat, kunnen we de criteria misschien uitbreiden tot patiënten die te slecht zijn voor een harttransplantatie. In een nog weer later stadium zou gedacht kunnen worden aan verdere uitbreiding van de criteria.”

Het universiteitsziekenhuis in Groningen werkt voor het verder ontwikkelen van de operatie samen met de universiteitskliniek in Bristol. Daar zijn inmiddels 15 'Batista-operaties' uitgevoerd, waarvan de laatste tien met 'perfect succes', zegt Brouwer. De operatie wordt ook uitgevoerd in Cleveland (Ohio) en heeft daar inmiddels geleid tot het verdwijnen van de wachtlijst.

In Brazilië zijn in drie jaar 600 patiënten geholpen. Van degenen die twee jaar geleden zijn geopereerd is nu nog zestig procent in leven. Brouwer hoopt op betere resulaten. “Batista zit zeker op het juiste spoor, Hij voert de operatie echter onder omstandigheden uit die voor ons ongekend zijn,” zegt Brouwer. “Hij koelt het lichaam van de patiënt niet en legt het hart niet stil. Na de ingreep heeft Batista heel gauw de beademingsmiddelen weer nodig voor de volgende operatie, zodat een patiënt maar één uur wordt beademd. Wèl gebruikt hij een hart-longmachine. Wij gaan iemand na de operatie natuurlijk één of twee dagen beademen. Het insnijden blijft een onconventionele operatie; wij willen die onder optimale omstandigheden uitvoeren.”