Ziek

Ik kan het langzamerhand opdreunen als een mantra: de Ziektewet is afgeschaft omdat de druk van de sociale lasten naar beneden moet; dat moet, omdat de arbeidskosten te hoog zijn geworden en dat is slecht voor onze internationale concurrentiepositie. Daarom gaat het mes in de sociale voorzieningen. De Bijstand is al geweest, de Ziektewet was deze week aan de beurt, de WAO is de volgende in de rij, en het is dat ze voorlopig niet aan de AOW durven te komen, anders zouden ze die ook graag aanpakken.

De overheid is bezig zich terug te trekken uit de welvaartsstaat. Daar worden fraaie ideologische redenen voor gegeven, maar de werkelijke reden is even simpel als prozaïsch: we hebben besloten dat we het financieel niet meer kunnen opbrengen.

Tegelijkertijd zien we dat de partijen die de welvaartsstaat in ons land vorm hebben gegeven, de confessionele partijen (en dan vooral de KVP, als goede tweede gevolgd door de ARP) en de PvdA, met zwaar weer te kampen hebben. De buien die boven het CDA zijn losgebarsten, zijn inmiddels uitputtend beschreven en als de voortekenen niet bedriegen zal de PvdA vandaag op haar congres in Zwolle merken, dat het zaliger is een welvaartsstaat op te bouwen dan af te breken.

Het verweer van de PvdA-bewindslieden heeft intussen zo vaak geklonken, dat we ook dat al uit het hoofd kunnen opzeggen. Zij hebben zich bij de onderhandelingen over paars ingezet voor handhaving van hoogte en duur van de uitkeringen, maar hebben daarvoor tegelijkertijd een aantal veren moeten laten. Niet piepen dus, wanneer die veren er nu uitgetrokken worden. Het is een overzichtelijke redenering en toch zit ze mij niet lekker.

Neem nu de Ziektewet. Als het om ziek-zijn gaat, onderscheid ik drie soorten mensen: zij die nooit ziek zijn, zij die een enkele maal met een welomschreven lichamelijke kwaal thuis moeten blijven en zij die geregeld ziek zijn. De eerste groep levert voor de Ziektewet geen enkel probleem op, de tweede ook niet: zodra de gezondheid het toelaat is ze weer aan het werk. Het probleem zit in de derde groep en dan gaat het me natuurlijk niet om degenen die werkelijk met een zwakke gezondheid tobben. Maar wel om mensen met een persoonlijkheidsstructuur waardoor ze te snel het kopje laten hangen bij pijn en andere lichamelijke onaangenaamheden en om al die anderen, die hun werk gewoon niet prettig vinden en voor wie het lichtste ongemak al reden is om lekker thuis te blijven.

Wat mij in de hele discussie over de Ziektewet gestoord heeft, is dat enerzijds iedereen bij deze observatie zit te knikken (iedereen kan even prompt als precies al zijn of haar collega's op het werk in één van de genoemde categorieën indelen), maar dat ze geen enkele rol speelt in de politieke discussie. Politici zijn wat dat betreft net als veel artsen: wie zegt dat ie ziek is, beschouwen ze als ziek, en wat de consequenties van de ziekverklaring zijn, moeten anderen maar uitzoeken. Het is een systeem dat uiteindelijk querulanten bevoordeelt en niet-klagers straft, omdat ze het extra werk moeten opknappen.

Dààr gaat onze welvaartsstaat aan ten onder en niet aan de onbetaalbaarheid van het systeem. Toch blazen we liever het hele systeem op, dan dat we het kaf scheiden van het koren. Ik vind dat erg, om niet te zeggen onuitstaanbaar. Het betekent namelijk dat mensen die het echt nodig hebben beroofd worden van hun bestaanszekerheid, omdat anderen te lichtvaardig een beroep op de voorzieningen doen.

Ik weet het. Een van de argumenten voor het opheffen van de Ziektewet is, dat bedrijven, nu ze het zelf moeten betalen, ook beter zullen controleren op onecht verzuim. Dat neemt evenwel niet weg, dat, net zoals bij de herziening van de WAO gebeurde, om het eigenlijke probleem is heengelopen. Dat is namelijk dat er te veel oneigenlijk gebruik is van voorzieningen die oorspronkelijk bedoeld waren als vangnet voor mensen die het werkelijk nodig hebben. In plaats van het vangnet op die punten te repareren, vouwen we het maar liever helemaal op. Ook al gaat dat, zoals bij de opheffing van de Ziektewet, ten koste van de arbeidskansen van chronisch zieken en invaliden. We klooien liever door, ook al zijn de zwakste groepen (opnieuw) de dupe.