Planbureau: Regeringsbeleid voor onderkant arbeidsmarkt faalt

Van onze redactie economie AMSTERDAM - De werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt is de afgelopen tien jaar niet massaal verdwenen. Relatief is het aantal banen zelfs gelijk gebleven.

Dat is de opmerkelijke conclusie die het Sociaal en cultureel planbureau (SCP) trekt na een grootscheeps onderzoek naar de onderkant van de arbeidsmarkt. De bevindingen staan in het rapport 'Het onderste kwart', dat vandaag verschijnt.

Het resultaat is opvallend, omdat vaak wordt gezegd dat één van de belangrijkste oorzaken van de hardnekkige werkloosheid de drastische daling van het aantal banen aan de onderkant zou zijn. Dat klopt niet, stelt het SCP. Ongeveer een kwart van alle banen kan tot de onderkant worden gerekend - laag betaald, laag geschoold of flexibel - en daar is de afgelopen dertig jaar weinig verandering in gekomen.

Wel verandert het karakter van deze banen. Het laaggeschoolde werk met slechte arbeidsomstandigheden neemt af, terwijl er meer flexibele, laagbetaalde banen bijkomen. Ook het beeld dat aan de onderkant van de arbeidsmarkt voornamelijk jongeren en allochtonen zijn te vinden, is niet juist. Weliswaar hebben laagopgeleiden, jongeren en allochtonen - met name Turken en Marokkanen - vaker zo'n baan. Maar het overgrote deel, driekwart van die banen, komt voor rekening van autochtonen van boven de 25 jaar. De helft van de banen wordt ingenomen door middelbaar en hoger opgeleiden. Er zijn ook steeds minder laagopgeleiden, signaleert het SCP. Was hun aandeel in 1979 nog ruim de helft van de beroepsbevolking, in 1995 is het gedaald naar 31 procent.

Het is niet zo dat wie tot de onderkant van de arbeidsmarkt behoort, daar nooit meer vandaan komt. De doorstroming aan de onderkant is groot. Er zijn weinig werknemers die langdurig in dat segment van de arbeidsmarkt vertoeven. De helft verdient binnen twee jaar meer geld, een derde heeft na die periode een hogere functie.

Hoewel er dus geen grote afbraak van banen aan de onderkant van de arbeidsmarkt heeft plaatsgevonden, erkent het SCP dat laag- en ongeschoolden vaker werkloos zijn. Zij worden relatief vaker op straat gezet, omdat ze vaker werken in conjunctuurgevoelige sectoren zoals de industrie en de bouw. Ook doen zij vaker productiewerk, waar altijd de eerste klappen vallen als het minder goed gaat met een bedrijf.

Het SCP heeft grote vraagtekens bij het regeringsbeleid voor de onderkant van de arbeidsmarkt. Dat beleid bestaat voor een groot deel uit financiële prikkels om werkgevers ertoe te bewegen meer laagopgeleiden in dienst te nemen. Dat werkt doorgaans niet, zegt het SCP, omdat werkgevers goede arbeidskrachten belangrijker vinden dan goedkope. Subsidies en ook additioneel werk zoals de Melkert-banen kunnen de ergste pijn van langdurige werkloosheid verzachten. Maar alleen als de werkgelegenheid sterk groeit, zullen de kansen van laagopgeleiden en allochtonen toenemen. Verder ontkracht het SCP de stelling dat werklozen eerder werk zullen aannemen als het verschil tussen loon en uitkering groter is. Werklozen zoeken vooral naar een aantrekkelijke baan en veel minder naar een goedbetaalde. Turkse en Marokkaanse werklozen stellen de minste eisen, en zijn bereid vrijwel elk soort werk te accepteren. Toch komen zij het moeilijkst aan de slag.

- Pagina 4: Verzadiging markt Melkert-banen dreigt