As Bonn-Parijs demonstreert haar macht

Van onze correspondent BRUSSEL - In Brussel en Den Haag is opwinding ontstaan over een demonstratief Frans-Duits optreden, op het moment dat Nederland als voorzitter van de Europese Unie een bijeenkomst leidde.

De Duitse minister van buitenlandse zaken Kinkel en zijn Franse collega De Charette betoogden dat zonder de traditionele Frans-Duitse samenwerking binnen de EU geen herziening van het verdrag van Maastricht mogelijk is. Die wijziging is het belangrijkste streven van EU-voorzitter Nederland in de eerste helft van dit jaar.

De suggestie dat de 'Grote Twee' in de EU hiermee Nederland schoffeerden, werd door Kinkel 'absurd' genoemd. De Nederlandse delegatie in Brussel wilde niet te zwaar tillen aan een gezamenlijke persconferentie van Kinkel en diens Franse ambtgenoot, gistermiddag tijdens EU-beraad, al vond men het geen staaltje van hoffelijkheid. Minister Van Mierlo zei 'niet verrast' te zijn, en het initiatief van zijn collega's zelfs toe te juichen. “Opwinding om niks,” stelde hij vast. Ook volgens staatssecretaris van buitenlandse zaken Patijn was het optreden van de Fransen en de Duitsers 'normaal', en zal hij “er geen minuut minder om slapen”.

In Den Haag reageerden Kamerleden echter gepikeerd. CDA en VVD willen vandaag al tekst en uitleg van premier Kok, bij afwezigheid van Van Mierlo, die op reis is langs hoofdsteden van de EU. Het VVD-Kamerlid Weisglas noemde het 'grof' en 'ongepast' dat de Fransen en Duitsers zich opwierpen als degenen die de Europese eenwording in goede banen moeten leiden. “Het is kenmerkend voor de manier waarop binnen de EU grote lidstaten de kleine negeren.”

Het CDA-Kamerlid Van Rooy vond het optreden van de Fransen en Duitsers niet getuigen van “groot respect voor Nederland”. CDA-Europarlementariër Maij-Weggen noemde het een signaal dat zij het paarse kabinet niet vertrouwen. Waarnemers in Brussel konden zich geen eerdere gelegenheid herinneren waarbij Parijs en Bonn een kersverse EU-voorzitter met een gezamenlijke presentatie 'verblijdden'. Kinkel en De Charette spraken vooral over flexibiliteit, hetgeen inhoudt dat sommige EU-landen op bepaalde terreinen nauwer samenwerken, terwijl andere lidstaten (voorlopig) achterblijven. Volgens Patijn sporen de opvattingen van Bonn en Parijs met die van Den Haag. Er is volgens hem geen sprake van dat het Nederlandse voorzitterschap ondergraven wordt, of mikpunt is van kritiek.

Nederland werd lof toegezwaaid door de Belgische minister Derycke. Volgens hem heeft Den Haag een doelmatige aanpak gekozen om medio dit jaar tot herziening van het verdrag van Maastricht te komen. De Belg deelde de mening van Nederlandse diplomaten, dat het Frans-Duitse optreden vooral bedoeld was om de indruk weg te nemen dat het niet botert tussen Bonn en Parijs. “Het was een demonstratie van eenheid.” De Duitsers zaten de afgelopen dagen in hun maag met het bericht dat zij een 'geheime afspraak' hadden gemaakt met de Fransen over de leiding van de toekomstige Europese centrale bank. Niet de Nederlander Duisenberg, maar een Fransman moest de bank leiden. Bonn ontkende het bestaan van zo'n afspraak, nadat minister Van Mierlo in woede ontstoken was.

Binnen de EU wordt de as Parijs-Bonn als motor van de Europese eenwording aanvaard. Maar kleinere landen zijn op hun hoede. Voor Nederland komt daar nog de herinnering aan 'zwarte maandag' in de herfst van 1991 bij. Tijdens het Nederlandse voorzitterschap van (toen nog) de Europese Gemeenschap, onthielden de Duitsers hun steun aan het Nederlandse voorstel voor een verdrag van Maastricht. De band met Parijs woog toen voor Bonn zwaarder.