Nieuw verschil tussen vrouw en man ontdekt

Van onze wetenschapsredactie AMSTERDAM - Leidse onderzoekers hebben samen met Amerikaanse collega's een voor de transplantatiegeneeskunde belangrijk verschil tussen vrouwen en mannen ontdekt. Zij melden dit vandaag in het vakblad Science.

De vondst verklaart het al veertig jaar bekende maar onbegrepen gegeven dat de transplantatie van organen of weefsels van mannelijke donoren naar vrouwelijke ontvangers kan mislukken. Mannen blijken op de buitenkant van vrijwel al hun cellen een uiterst klein stukje eiwit te hebben dat vrouwen missen, schrijven de onderzoekers van, aan Nederlandse kant, de afdeling Immunohematologie van het academisch ziekenhuis in Leiden. Dit tot nu toe onbekende stukje eiwit wordt door de afweer van de ontvangende vrouw als 'vreemd' gezien. Het gevolg is dat de afweer het mannelijke transplantaat aanvalt, hetgeen tot afstoting kan leiden. De ontdekking voegt een nieuw aspect toe aan de al beschreven verschillen tussen vrouwen en mannen. Daarnaast werpt zij meer licht op een nog onbeschreven gedeelte van het immuunsysteem.

De afweer, zegt de theorie, beoordeelt het 'eigen' dan wel 'vreemde' karakter van materiaal in het lichaam met behulp van het zogeheten HLA-systeem. Dit is een van persoon tot persoon variërend complex van eiwitten op de buitenkant van elke cel. Om afstoting van een transplantaat te voorkomen is het nodig dat de HLA-systemen van donor en ontvanger identiek zijn. Maar ook als dat het geval is kan zo'n ingreep nog misgaan. Al lang werd daarom vermoed dat er naast het HLA-systeem andere oorzaken van (niet-)herkenning bestaan.

Het stukje eiwit of 'peptide' dat alleen mannen hebben, is zo'n oorzaak. De onderzoekers kwamen het op het spoor door de vele duizenden stukjes eiwit te analyseren op de buitenkant van de cellen van een vrouw en een man met hetzelfde HLA-systeem die elkaar 'afstootten'. Het peptide is het afbraakprodukt van een eiwit waarvan wordt vermoed dat het een rol speelt bij de aanmaak van spermacellen. Waarom dit afbraakprodukt op de buitenkant van vrijwel alle mannelijke cellen zit, begrijpen de onderzoekers nog niet.

De ontdekking is commercieel zeer interessant. Allereerst omdat, nu de oorzaak van de vrouw-man afstoting bekend is, er misschien een manier gevonden kan worden om vrouwen voor mannelijke organen 'tolerant' te maken. Belangrijker echter lijkt een toepassing in de bioindustrie. Stieren bij voorbeeld hebben een soortgelijk peptide. En koeien niet. Veefokkers, die doorgaans belang hebben bij zo veel mogelijk vrouwelijke dieren, zouden het peptide kunnen aangrijpen om mannelijke embryo's te doen afbreken.