Protestacties in Duitse metaal precies veertig jaar na historische staking die doorbetaling 'heilig' maakte

Van onze correspondent BERLIJN - In de Duitse metaalindustrie is de hete herfst begonnen. Ruim vierhonderdduizend werknemers gingen gisteren de straat op om te protesteren tegen het mislukken van het overleg voor een nieuwe CAO voor 1997.

Schuld daaraan hebben de werkgevers, aldus de vakbond IG Metall. Zij wilden hoe dan ook de mogelijkheid openhouden om te korten op het ziektegeld. Op dat punt zijn de CAO-besprekingen afgesprongen. Over een verlaging van het ziektegeld van honderd naar tachtig procent valt met de werknemers niet te praten.

Overal in het land waren er protestvergaderingen, werkonderbrekingen en waarschuwingsstakingen. Getroffen werden onder andere Daimler Benz, de grootste industriële werkgever in Duitsland, de autofabrikant Audi en de staalconcerns Thyssen en Krupp.

Ook in de Duitse bouw dreigen acties. Werkgevers maakten uitgerekend gisteren bekend dat zij het ziektegeld naar tachtig procent willen verlagen. Volledige doorbetaling is volgens hen financieel niet meer op te brengen.

Het protest in de metaalsector vond plaats op een historische dag. Exact veertig jaar geleden begon in de deelstaat Sleeswijk-Holstein een staking die zou uitgroeien tot de grootste in Duitsland sinds de Tweede Wereldoorlog. Ruim 34 000 metaalarbeiders legden gedurende 114 dagen het werk neer. Inzet: de eis om bij ziekte honderd procent loon doorbetaald te krijgen. De werknemers wonnen de strijd.

Sindsdien geldt het ziektegeld van honderd procent als heilig. Groot was dan ook de woede toen vorige maand de regeringsfracties van CDU, CSU en FDP in de Bondsdag akkoord gingen met het voorstel van de regering-Kohl om het ziektegeld gedurende de eerste zes weken te verlagen tot tachtig procent, althans daartoe de mogelijkheid te openen.

Bedrijven als Daimler Benz grepen die kans onmiddellijk aan en kondigden aan dat zij hun zieke werknemers inderdaad financieel zouden straffen. Daarover ontstond al grote sociale onrust.

IG Metall probeerde via het nu gestrande centrale CAO-overleg het ziektegeld alsnog te redden. Dat is niet gelukt. Het merkwaardige is echter dat kort na het mislukken van de onderhandelingen Daimler Benz (en ook andere bedrijven die er snel bij waren om te korten op het ziektegeld) bekendmaakte dat het alsnog zijn werknemers bij ziekte honderd procent zal doorbetalen.

De honderdduizenden werknemers die gisteren de straat op zijn gegaan, demonstreerden in feite dus tegen een gevaar dat op decentraal niveau inmiddels deels en voorlopig is afgewend. Voorzitter Werner Stumpfe van de werkgeversorganisatie Gesamtmetall stond woensdag, kort na het mislukken van het centrale overleg, dan ook enigszins voor schut toen hij zei dat de bedrijven bij de komende onderhandelingen op regionaal niveau een gesloten front zouden blijven vormen. Inmiddels hadden Daimler Benz en andere bedrijven al besloten dat zij bij ziekte toch volledig zullen doorbetalen. Arbeidsrust is voor hen kennelijk een groter goed dan solidariteit met andere werkgevers.

Wat bij beide partijen in het scherpe conflict echter een grote rol speelt, is het principe. De werkgeversorganisatie Gesamtmetall wil hoe dan ook de mogelijkheid openhouden om te korten op het ziektegeld, zonder daar over de hele linie onmiddellijk toe over te gaan. Ze wijst daarbij op de hoge loonkosten, waardoor Duitsland zich uit de markt aan het prijzen is.

Ook bondskanselier Kohl waarschuwde daar deze week op het CDU-partijcongres in Hannover voor. Volgens hem komt het steeds vaker voor dat buitenlandse bedrijven, die in Duitsland zaken willen doen, zich net over de grens in Nederland en Oostenrijk vestigen omdat de loonkosten daar lager zijn.

De angst van de werkgevers en de bondskanselier is niet zonder grond. Woensdag maakte minister Rexroth van economische zaken cijfers bekend waaruit blijkt dat buitenlandse investeerders zich uit Duitsland aan het terugtrekken zijn. In de eerste zes maanden van dit jaar hebben ze weliswaar voor acht miljard mark geïnvesteerd, maar daar staat tegenover dat ze lopende investeringen ter waarde van 8,6 miljard mark hebben beëindigd. Een negatief saldo, voor het eerst sinds 1961 toen dit soort statistieken beschikbaar kwam.

Voor IG Metall geldt dat het volledige ziektegeld een verworvenheid is, een pijler van het sociale stelsel in Duitsland waaraan niet mag worden getornd. De vakbond zegt best op andere manieren te willen meewerken aan verlaging van de loonkosten. Maar handen af van het ziektegeld.

De werkgevers beschuldigen IG Metall ervan een prestigestrijd te voeren. Via het bij werknemers populaire onderwerp van het ziektegeld laat de vakbond zijn tanden zien. Zo krijg je de mensen wel de straat op, en zo krijg je ook wel nieuwe leden. De bond heeft nog steeds een indrukwekkend ledental (drie miljoen), maar ziet dat aantal slinken.

Een opvallende rol speelt Helmut Kohl. Met harde hand heeft hij de wet die de korting op het ziektegeld mogelijk maakt, erdoor gedrukt. Protesterende partijgenoten in de Bondsdag werden publiekelijk tot de orde geroepen. Waarschuwingen van de oppositie voor sociale onrust sloeg Kohl in de lucht.

Toen Daimler Benz aankondigde inderdaad het ziektegeld te zullen verlagen, sprak Kohl sussende woorden. Zo snel was nu ook weer niet de bedoeling. Of het bedrijf zijn besluit niet wilde heroverwegen. Nu het CAO-overleg in de metaal is mislukt, roept de bondskanselier, als de dood voor een hete herfst, werkgevers en werknemers op zo spoedig mogelijk weer om de tafel te gaan zitten. Terwijl hij zelf de lont in het kruit heeft gestoken.